Chủ đề 1: VĂN HỌC DÂN GIAN THÀNH PHỐ CẦN THƠ
(Thời lượng: tiết)
BÀI 1: TỔNG QUAN VĂN HỌC DÂN GIAN ĐỊA PHƯƠNG

I. MỤC TIÊU BÀI DẠY
1. Năng lực
a. Về năng lực chung
- Năng lực giao tiếp và hợp tác.
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.
b. Về năng lực đặc thù
- Nhận biết được một số đặc điểm cơ bản về văn học dân gian địa phương TP. Cần Thơ (bối
cảnh, đặc điểm, thể loại).
- Xác định được những sự kiện lịch sử, địa danh, nhân vật, phong tục, tập quán, từ ngữ địa
phương... được phản ánh trong các tác phẩm văn học dân gian Cần Thơ
- Biết liên hệ, so sánh để thấy được sự thống nhất và khác biệt giữa văn học dân gian Cần
Thơ với văn học dân gian Việt Nam.
-. Sưu tầm, giới thiệu được một thể loại văn học dân gian Cần Thơ. Viết được một bài
nghiên cứu nhỏ ở mức độ cơ bản về một vấn đề trong văn học dân gian Cần Thơ.
2. Phẩm chất: Trách nhiệm: Có ý thức giữ gìn và trân trọng những giá trị của các tác phẩm
văn học dân gian Cần Thơ, của mảnh đất và con người Cần Thơ.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Chuẩn bị của giáo viên
- Phương tiện dùng chiếu tranh ảnh, tư liệu liên quan, nội dung các PHT, câu hỏi để giao
nhiệm vụ HT cho HS.
- PPDH: Phát vấn, thuyết trình, nêu vấn đề, thảo luận nhóm, trò chơi
2. Chuẩn bị của học sinh
- Sách Tài liệu giáo dục địa phương TP Cần Thơ, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn
học bài, vở ghi.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a) Mục tiêu: Xác định được chủ đề của bài học, văn bản. Xác định được nhiệm vụ HT.
b) Sản phẩm: Thái độ của HS tham gia hoạt động HT. Phần ghi chép của HS về tên chủ
điểm của bài học, thể loại sẽ học và suy nghĩ của bản thân về chủ điểm của bài học. Câu
trả lời của HS về nhiệm vụ HT của phần Đọc
c) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
- Giao nhiệm vụ HT: HS làm việc cá nhân
1. Hãy kể lại một truyện dân gian Cần Thơ mà em biết?
1

2. Trò chơi: Thi đọc các câu ca dao, tục ngữ có nhắc đến con người và mảnh đất Cần Thơ
Thực hiện nhiệm vụ HT: HS suy nghĩ thực hiện nhiệm vụ tìm câu trả lời.
HS trả lời. Cả lớp lắng nghe, nhận xét và nêu câu hỏi (nếu có). Các HS khác nhận xét,
bổ sung.
Kết luận, nhận định: GV nhận xét phần trả lời của HS.
Giới thiệu vào bài:
Các em học sinh thân mến!
TP. Cần Thơ là trung tâm kinh tế, văn hoá của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Với vị trí
địa lí và điều kiện tự nhiên thuận lợi, TP có nhiều ưu thế trong thu hút đầu tư, phát triển các
ngành kinh tế, đặc biệt là nông nghiệp, du lịch, dịch vụ.
Thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Cần Thơ tổ
chức biên soạn Tài liệu Giáo dục địa phương TP. Cần Thơ - Lớp 10 nhằm giúp các em
tìm hiểu, trải nghiệm, khám phá nhửng vẻ đẹp của quê hương; những vấn đề về lịch sử,
kinh tế, văn hoá,... của địa phương Cần Thơ.
Tài liệu gồm các chủ đề gắn với các nội dung đặc trưng của địa phương, được thiết kế qua
các chủ đề. Qua đó giúp các em phát huy được tính tích cực, chủ động trong quá trình học
tập, đồng thời hỗ trợ các em phát triển năng lực tự học của bản thân.
Chủ đề đầu tiên các em khám phá: Chủ đề 1: Văn học dân gian Thành phố Cần
Thơ
B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Khái quát văn học dân gian Việt Nam
a. Mục tiêu: Kích hoạt được kiến thức nền về Khái quát văn học dân gian Đồng Nai: Bối
cảnh lịch sử. Các thể loại và đặc điểm: Truyện kể dân gian, thơ ca dân gian, tục ngữ
b. Sản phẩm: Sơ đồ tư duy, câu trả lời của HS đại diện cho nhóm.
c. Tổ chức hoạt động:
Hoạt động của GV và HS
Dự kiến sản phẩm
TT1: Thông tin trước khi
đọc. Tìm hiểu khái quát
bối cảnh hình thành văn
học dân gian Cần Thơ
Gv: Văn học dân gian Cần
Thơ hình thành và phát triển
trong bối cảnh nào? Bối
cảnh ấy có ảnh hưởng như
thế nào đến đặc điểm của bộ
phận văn học này?
(So với các vùng đất khác ở
Bắc Bộ và Trung Bộ, Cần
Thơ được coi là vùng đất
mới với lịch sử hình thành
2

hơn 300 năm (tính từ năm
1698 khi Nguyễn Hữu Cảnh
được chúa Nguyễn Phúc
Chu sai vào kinh lí vùng đất
hoang hoá phương Nam).
Theo đó, dân cư Nam Bộ nói
chung, Cần Thơ nói riêng có
một bộ phận không nhỏ là
lưu dân đi mở cõi.)

TT2: Tìm hiểu Thể loại và
đặc điểm
Bước 1: GV giao nhiệm vụ:
+ Truyện kể dân gian Cần
Thơ bao gồm những nhóm thể
loại nào? Nội dung cơ bản
của từng thể loại phổ biến.
+ Nhận xét về nghệ thuật xây
dựng cốt truyện, lời kể
Bước 2: HS thảo luận nhóm
nhỏ 2 HS và trả lời cá nhân
Bước 3: HS trình bày các ý,
HS khác bổ sung (nếu có)
Bước 4. GV chuẩn hoá nội
dung cần đạt

I. Hệ thống thể loại Văn học dân gian TP. Cần Thơ
1. Các thể loại văn xuôi
Gồm các thể loại: Thần thoại, truyện cổ tích, truyền
thuyết, giai thoại, truyện cười, truyện ngụ ngôn,… trong
đó Truyện cổ tích; Truyền thuyết và giai thoại mang bản
sắc vùng đất Cần Thơ rõ nét hơn
a. Nội dung:
- Cổ tích: phản ánh sự hình thành phong tục, đặc điểm sự
vật, triết lý…Sự tích trái thơm, sự tích trái sầu riêng…
- Truyền thuyết: có các nhóm nội dung chính: giải thích
địa danh, lịch sử triều Nguyễn, chuyện về các ông Đạo diệt
trừ thú dữ... phần lớn là từ TK XVIII trở về sau. (truyền
thuyết lịch sử có liên quan đến TP Cần Thơ như Nguyễn
Ánh, Nguyễn Văn Tồn, Tham tướng Mạc Tử Sanh,… một
số truyền thuyết lý giải địa danh, phong tục như: Miếu ông
Hổ ở làng Long Tuyền, Tục thờ thần Bạch Hổ ở làng
Thường Thạnh,…)
- Giai thoại: các giai thoại kể về quan chức và văn nghệ sĩ
ở vùng đất Cần Thơ như: Bùi Hữu Nghĩa, Phan Văn Trị,
Huỳnh Mẫn Đạt…
-Ngoài ra có một số tác phẩm truyện cười, truyện ngụ
ngôn
b. Nghệ thuật: Truyện thường có kết cấu đơn giản, thoải
mái trong cách diễn đạt, nhiều chuyện chưa thành truyện,
ranh giới giữa các thể loại chưa rõ ràng (như truyền thuyết
và giai thoại), cần linh hoạt trong tìm hiểu đánh giá
2. Các thể loại văn vần
- Thể loại văn vần dân gian có: ca dao, dân ca, tục ngữ,
câu đố, vè…
- Nội dung Văn học dân gian góp phần phản ánh đặc điểm
thiên nhiên, con người của một vùng đất mới, thường nói
về tình yêu lứa đôi, tình nghĩa gia đình, lao động sản xuất,
lịch sử xã hội, tập tục,lễ nghi, đúc kết kinh nghiệm tự
nhiên và xã hội
3

TT3: Tìm hiểu nội dung cơ
bản văn học dân gian Cần
Thơ
- Thực hiện nhiệm vụ HT:
HS thực hiện nhiệm vụ theo
nhóm.
Bước 1: Giao nhiêm vụ
- Tổ 1: Văn học dân gian
phản ánh mối quan hệ giữa
thiên nhiên và con người
- Tổ 2: Văn học dân gian phản
ánh lịch sử xã hội và tính
cách, tâm tư của người Cần
Thơ
Bước 2: HS tiến hành thảo
luận
Bước 3: HS Báo cáo,
thuyết trình: Đại diện 1 – 2
HS trình bày. HS khác bổ
sung
Bước 4: GV bổ sung chuẩn
hoá nội dung cần đạt
TT4: Tìm hiểu nội dung cơ
bản văn học dân gian Cần
Thơ
- Thực hiện nhiệm vụ HT:
HS thực hiện nhiệm vụ trên
PHT (phụ lục)
Bước 1: Giao nhiêm vụ ở
nhà
Bước 2: HS tiến hành làm ở
nhà
Bước 3: HS Báo cáo,
thuyết trình
+ Đại diện 1 – 2 HS trình
bày. HS khác bổ sung (nếu
có).

- Văn vần thường theo thể thơ lục bát, song thất lục bát
biến thể ca dao thường được sáng tác để hò trên sông nước
nên câu từ phóng khoáng tự do ngẫu hứng. Văn vần cũng
được xếp vào loại hình diễn xướng dân gian các hình thức
ngâm thơ, hò vè…
II. Nội dung văn học dân gian thành phố Cần Thơ
1. Văn học dân gian phản ánh mối quan hệ giữa thiên
nhiên và con người: Thiên nhiên hoang vu, nhiều thú dữ
đồng thời cũng là vùng đất màu mỡ trù phú được thiên
nhiên ưu đãi, cuộc sống sinh hoạt của người dân gắn với
kênh rạch vùng sông nước miền Tây Nam bộ
2. Văn học dân gian phản ánh lịch sử xã hội và tính
cách, tâm tư của người Cần Thơ
- Lịch sử khai hoang mở cõi của người Việt với việc chinh
phục thiên nhiên; Lịch sử chiến tranh: sự kiện lịch sử
Nguyễn Ánh trốn Tây Sơn, cuộc chiến chống thực dân
pháp đánh chiếm Nam Bộ, Lịch sử văn hóa như truyền
thuyết về các ông Đạo, các giai thoại và 13 tôn giáo, sự đa
dạng của văn hóa của các dân tộc cùng sinh sống như
người Kinh, Khmer, người Hoa
- Tính cách và tâm hồn con người thanh lịch, cương trực,
trọng nghĩa, thói quen ăn nói mạnh bạo, phóng khoáng,
chất phác…
III. Hình thức nghệ thuật ngôn từ trong văn học dân
gian thành phố Cần Thơ
1. Các hình thức biểu đạt và biện pháp tu từ
- Truyện dân gian thường được kể theo trình tự tuyến tính,
kết thúc thường có hậu
- Ca dao thường sử dụng nhiều biện pháp tu từ quen thuộc:
so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, phép điệp, đối…
2. Phương ngữ trong văn học dân gian thành phố Cần
Thơ
Văn học dân gian thường mang màu sắc phương ngữ Nam
bộ, nhiều từ có nguồn gốc Khmer (ví dụ trích dẫn trong tài
liệu hoặc trong thực tiễn sinh hoạt), góp phần làm phong
phú thêm, giàu đẹp thêm kho tàng ngôn ngữ dân tộc
IV. Văn học dân gian thành phố Cần Thơ trong xã hội
hiện đại
- Văn học dân gian vẫn hiện diện dưới nhiều hình thức
4

Bước 4: GV bổ sung chuẩn
hoá nội dung cần đạt

khác nhau.
- Ca dao vẫn tiếp tục được lưu truyền trong sinh hoạt đời
sống
- Truyện dân gian chuyển thể sân khấu hóa, diễn xướng
dân gian …, nhiều vở tuồng cải lương góp phần giữ gìn
phát huy loại hình sân khấu truyền thống trong xã hội hiện
đại…

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: Giúp học sinh nhìn lại những gì mình đã làm, soi chiếu lại những kĩ năng,
năng lực đã hình thành.
b. Tổ chức thực hiện:
- HS thực hiện các nhiệm vụ:
Khái quát nội dung cơ bản của văn học dân gian Cần Thơ bằng sơ đồ tư duy.
- GV chuyển giao nhiệm vụ: HS vẽ sơ đồ tại lớp, Bài tập 2: về nhà hoàn thành bài tập
- HS báo cáo, thảo luận: HS trình bày. Các HS khác nhận xét, bổ sung.
- Kết luận, nhận định: GV góp ý câu trả lời của HS, hướng dẫn HS kết luận.
- Giáo viên thực hiện bảng kiểm để đánh giá.
D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
GV giao BT, HS thực hiện ở nhà. Và nộp sản phẩm đúng thời gian quy định HS chọn một
trong gợi ý bài tập vận dụng sau:
HOẠT ĐỘNG VIẾT
Bài tập: Thực hiện hoạt động rèn kỹ năng viết (tài liệu trang 33:
Thực hành vận dụng tổng hợp)
Văn bản nghị luận
– Phân tích một tác phẩm, nhân vật, một vấn đề,… trong văn học dân
gian địa phương.
– Giải thích một câu tục ngữ, ca dao, một sự việc trong truyện cổ dân
gian.
Văn bản thông tin
– Thuyết minh về một hoạt động văn hoá, phong tục,… tại địa phương.
– Thuyết minh về các thể loại văn học dân gian sưu tầm tại địa phương.
(có thể sưu tầm sắp xếp chúng theo nhóm thể loại như: Văn xuôi; Văn vần; Kịch (theo
hướng nghiên cứu một vấn đề Văn học dân gian – Chuyên đề 1)
+ Đối với các thể loại văn vần, cần chú ý đặc điểm về số tiếng, số câu,
phối thanh,
gieo vần, chức năng thể loại, hình thức biểu diễn,…
+ Đối với các thể loại văn xuôi, cần chú ý đặc điểm về nhân vật, ngôn
từ, giọng
điệu, kết cấu, chức năng thể loại,…
5

+ Đối với kịch, cần chú ý đặc điểm về tích truyện, kết cấu, ngôn ngữ,
điệu hát,
hành động, trang phục, âm nhạc, mĩ thuật sân
Chuẩn bị: Chọn đề tài (hoặc do giáo viên phân công),
– Lập dàn ý: Thông thường, văn bản khoa học có đầy đủ 3 phần: Mở đầu,
Nội dung
chính, Kết luận. Ngoài ra, còn có thể thêm phần Tài liệu tham khảo và
Phụ lục. Phần Nội
dung chính chia làm nhiều ý, sắp xếp theo thứ tự hợp lí.
– Viết văn bản: Trên cơ sở dàn ý vừa lập, học sinh viết thành bài văn
hoàn chỉnh theo
phong cách khoa học hoặc nghị luận. Cần chú ý về hình thức diễn đạt.
– Sửa chữa: Sau khi viết xong, học sinh cần đọc lại nhiều lần để sửa
chữa. Có thể nhờ
các bạn trong nhóm đọc góp ý trước khi nộp cho giáo viên hoặc trình bày
ở lớp.
Sau đây là một số nội dung gợi ý để viết:
Sản phẩm bài viết HS nộp vào tiết 6, HS thuyết trình vào tiết 7
Hoạt động Nói – nghe của chủ đề 1
Phụ lục: PHIẾU HỌC TẬP
PHIẾU HỌC TẬP SỐ : Tìm hiểu mục III- IV – Nhiệm vụ chung cả lớp
Lớp:
Nhóm:
Câu 1: Hoàn thành bảng sau để làm rõ những đặc điểm nghệ thuật ngôn từ của văn học dân
gian Cần Thơ.
Nghệ thuật ngôn từ
Các hình thức biểu đạt và Phương ngữ trong văn học
biện pháp tu từ
dân gian Cần Thơ
Văn xuôi
Văn vần
Câu 2: Văn học dân gian thành phố Cần Thơ trong xã hội hiện đại hôm nay
…………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………..

6

7

BÀI 2: TRUYỆN DÂN GIAN THÀNH PHỐ CẦN THƠ
I. MỤC TIÊU

Năng lực,
Phẩm chất

Yêu cầu cần đạt

NĂNG LỰC ĐẶC THÙ
Nhận diện được một số đặc điểm về nội dung và nghệ thuật
của văn học dân gian thành phố Cần Thơ, về hình thức (cốt
truyện, chi tiết, nhân vật, yếu tố kỳ ảo), về nội dung (chủ đề,
tư tưởng, ý nghĩa văn bản,…)
NĂNG LỰC
Phân tích đánh giá được giá trị thẩm mĩ và thông điệp của
ĐỌC
văn bản
Nhận biết được những kiến thức về văn hóa địa phương: địa
danh, lịch sử, phong tục, quan niệm, ngôn ngữ qua các tác
phẩm
NĂNG LỰC Viết bài thu hoạch sau buổi học trải nghiệm và sau khi đọc
VIẾT
hiểu văn bản (Phiếu học tập)
NĂNG LỰC
Biết trình bày báo cáo, thảo luận một vấn đề hoặc kết quả
NÓI VÀ
trải nghiệm văn học dân gian địa phương
NGHE

YCCĐ

Đ1

Đ2
Đ3
V
N

NĂNG LỰC CHUNG
TỰ CHỦ
TỰ HỌC

Biết chủ động, tự giác trong học tậpvà nghiên cứu

Phát triển khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ trong hoạt động
nhóm; Biết hợp tác làm việc nhóm để xác định vấn đề cần
khám phá
GIẢI
Biết thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn
QUYẾT
đề; biết đề xuất và phân tích được một số giải pháp giải
VẤN ĐỀ
quyết vấn đề
PHẨM CHẤT CHỦ YẾU
Biết tự hào với lịch sử dân tộc và văn học địa phương, có ý
YÊU NƯỚC
thức về cội nguồn, giữ gìn phát huy giá trị văn hóa dân tộc
Có trách nhiệm, có ý thức trách nhiệm với nhiệm vụ được
TRÁCH
giao, có trách nhiệm đối với việc giữ gìn và phát huy các
NHIỆM
giá trị văn hoá địa phương
CHĂM CHỈ Có tinh thần học tập tích cực, chăm chỉ trong lao động góp
GIAO TIẾP
HỢP TÁC

8

TC-TH
GT-HT

GQVĐ

YN
TN
CC

phần xây dựng cuộc sống tốt đẹp cho gia đình và quê hương
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Thiết bị dạy học: Máy chiếu/tivi, phiếu học tập, bảng tiêu chí đánh giá.
2. Học liệu: Tài liệu Giáo dục địa phương lớp 10, kế hoạch bài dạy, sách báo, tư
liệu, hình ảnh, các bài viết liên quan đến nội dung chuyên đề.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
VĂN BẢN 1: TỤC THỜ CỌP Ở CÁI RĂNG
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ.
b. Nội dung: Học sinh lắng nghe, tham gia trả lời câu hỏi đố vui
c. Sản phẩm: phương án trả lời đúng, phù hợp của học sinh.
d. Tổ chức thực hiện: GV tổ chức trò chơi “Thử tài tinh mắt”
Bước 1: GV trình chiếu các slide ảnh có hình các chú cọp, yêu cầu HS quan sát,
tìm hoặc đếm các chú cọp theo yêu cầu của từng bức tranh
- Ảnh 1: đếm có bao nhiêu chú cọp trong bức tranh;
- Ảnh 2: tìm hình ảnh chú cọp được thờ trong chính tẩm của đình Bình Thủy.
Bước 2: HS nhanh mắt quan sát và tích cực trả lời câu hỏi đố vui.
Bước 3: HS khác bổ sung nếu câu trả lời không đúng.
Bước 4: GV nhận xét, khen ngợi HS có câu trả lời đúng
Từ hình ảnh chú cọp ở đình Bình Thủy, giáo viên gợi ý cho học sinh chia sẻ những
suy nghĩ, cảm xúc của bản thân khi các em được đến tham quan tại đình Bình Thủy,
hoặc những nơi có miếu thờ cọp ở địa phương (PHT 1)
2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
a. Mục tiêu: Đ1, Đ2, Đ3, N, TC-TH, GT-HT, GQVĐ.
b. Nội dung: Tìm hiểu chung về truyền thuyết Cần Thơ. Đọc hiểu văn bản: Tìm
hiểu hiện thực, nhân vật, chi tiết trong truyện; Sự thay đổi của vùng đất Cần Thơ khi
toán lính quay lại lập nghiệp; Nêu ý nghĩa của truyện.
c. Sản phẩm: phiếu học tập, câu trả lời của HS phù hợp các tiêu chí.
d. Tổ chức thực hiện: GV định hướng cho học sinh tìm hiểu văn bản qua các hoạt
động và nhiệm vụ được giao trên phiếu học tập, các câu hỏi gợi mở.
Tổ chức hoạt động

Yêu cầu cần đạt
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Truyền thuyết Nam bộ
+ Truyền thuyết liên quan đến lịch sử

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung
Bước 1: GV đặt câu hỏi:
9

- Truyền thuyết Nam bộ thường viết về nội
dung gì?
- Người dân Nam bộ xưa có suy nghĩ như thế
nào về loài cọp?
- Văn bản là truyền thuyết viết về đề tài gì?
Bước 2: HS làm việc các nhân, trả lời các câu
hỏi
Bước 3: HS bổ sung, nhận xét
Bước 4: GV nhận xét kết quả câu trả lời của
HS.
GV giới thiệu Địa danh và một số hình ảnh về
lễ thờ cúng cọp ở đình Thường Thạnh, Cái
Răng. Miếu thờ cọp ở Đình Thường Thạnh,
phường Thường Thạnh quận Cái Răng, TP
Cần Thơ. Năm 2008, UBND TP Cần Thơ ra
quyết định công nhận Đình Thường Thạnh là
Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp thành phố.
Hoạt động 2: Đọc hiểu văn bản
Nhiệm vụ 1: GV giao nhiệm vụ yêu cầu HS
tóm tắt truyện, yêu cầu tóm tắt to, rõ ràng và
làm nổi bật được cốt truyện
Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu truyện qua sự kiện,
nhân vật, chi tiết trong truyện
Bước 1: GV giao nhiệm vụ HS thực hiện theo
tổ/nhóm, điền câu trả lời vào phiếu học tập ở
nhà, 1 học sinh đại diện thuyết trình.
Phiếu học tập số 2
Các yếu tố
Sự kiện – hiện
thực
được
phản ánh

Nội dung

Ý nghĩa

Nhân vật
Chi tiết kỳ ảo
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ, HS báo cáo
thuyết trình theo phiếu học tập số 2
Bước 3: HS nhận xét, thảo luận, bổ sung ý
Bước 4: GV nhận xét, đánh giá thái độ học tập
10

Cần Thơ (Triều Nguyễn)
+ Truyền thuyết lí giải địa danh, phong
tục
+ Truyền thuyết có yếu tố giai thoại về
các ông Đạo tu hành….
2. Văn bản
-Truyện “Tục thờ cọp ở Cái Răng” là
truyền thuyết lí giải địa danh, phong tục

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1. Tìm hiểu sự kiện, nhân vật, chi tiết
trong truyện
* Phiếu học tập số 2: tìm hiểu truyện qua
đặc trưng thể loại
(Tiêu chí đánh giá phiếu học tập số 2 phần phụ lục)

và kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS.
* Nhận xét về nghệ thuật
GV: Qua truyện, em hãy nhận xét một vài nét Tình tiết cốt truyện đơn giản, nhân vật
về đặc điểm của truyền thuyết địa phương.
thường là người dân có công khai hoang
mở coi, chi tiết hoang đường thường gắn
với hiện thực thiên nhiên -> nét riêng của
truyền thuyết Nam bộ
2. Sự thay đổi của vùng đất Cần Thơ
khi toán lính quay lại lập nghiệp
Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu sự thay đổi của vùng - Khi quay lại lập nghiệp: Họ lao động
đất Cần Thơ khi toán lính quay lại lập nghiệp, chăm chỉ, cần cù: làm ruộng, đánh bắt cá,
từ đó rút ra ý nghĩa của truyện
nuôi heo gà -> cuộc sống sung túc, nhiều
Bước 1: GV giao nhiệm vụ HS thảo luận người dân tới sinh sống, nhà cửa nhiều,
nhóm nhỏ ( 4 HS) (thời gian 5 p)
ghe xuồng buôn bán tấp nập
Câu hỏi:
- Người dân lập miếu thờ cọp bạch ở đình
Tổ 1,2: Khi quay lại lập nghiệp, những người Thường Thạnh Cái Răng vì nhớ ơn thần
lính cùng gia đình họ đã làm gì để xây dựng cọp đã giúp đỡ từ thuở khai hoang và cầu
cuộc sống mới? Cuộc sống của họ thay đổi ra mong sức khỏe, bình an, no ấm… -> lý
sao? Nêu ý nghĩa của truyện.
giải tín ngưỡng thờ cọp, vẻ đẹp truyền
Tổ 3,4: Tại sao hàng năm người dân lại mang thống đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của
lễ vật đến cúng thần cọp trắng? theo em người dân tộc
xưa mượn truyện này để giải thích điều gì? 3. Ý nghĩa truyện
Nêu ý nghĩa của truyện?
Truyện “Tục thờ cọp ở Cái Răng” phản
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo luận ánh bức tranh thiên nhiên hoang vu nhiều
thống nhất ý kiến ghi trên giấy
nguy hiểm của vùng đất Cần Thơ những
Bước 3: Báo cáo, thuyết trình: GV gọi HS ngày đầu khai phá. Truyện nhằm giải
một nhóm đứng tại chỗ thuyết trình, nhóm thích tục thờ cọp ở đình Thường Thạnh
khác nhận xét, bổ sung
Cái Răng đồng thời đề cao những con
Bước 4: GV nhận xét, chuẩn hóa theo yêu cầu người lao động cần cù vượt mọi gian
cần đạt
truân cùng nhau xây dựng vùng đất Cần
Thơ ngày càng tốt đẹp hơn.

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu:  Đ1, N, TC-TH, GT-HT, GQVĐ.
11

b. Nội dung: HS trả lời câu hỏi trắc nghiệm
c. Sản phẩm: câu trả lời đúng của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
Câu 1. Đặc điểm chủ yếu của truyền thuyết được thể hiện như thế nào ?
A. Qua cách xây dựng nhân vật, cốt truyện lịch sử.
B. Qua cách xây dựng cốt truyện, sự kiện, chi tiết.
C. Qua cách xây dựng sự kiện, nhân vật liên quan lịch sử và yếu tố kỳ ảo.
D. Qua cách xây dựng chi tiết kỳ ảo hoang đường.
Câu 2. Yếu tố kỳ ảo trong truyền thuyết thường sử dụng để thể hiện điều gì?
A. Ca ngợi trí tưởng tượng của nhân dân.
B. Thể hiện sức mạnh của nhân vật truyền thuyết , phép thuật của thần linh,...
C. Thể hiện phép thuật của thần linh.
D. Thể hiện niềm tin, ước mong, sức mạnh của nhân dân lao động.
Câu 3. Truyền thuyết “Tục thờ cọp ở Cái Răng” nhằm giải thích vấn đề gì?
A. Giải thích vì sao người Việt lập nghiệp sinh sống ở Cần Thơ .
B. Sự hoang vu, nguy hiểm của thiên nhiên vùng đất Cần Thơ xưa
C. Lý giải sức mạnh to lớn của của thần cọp với vùng đất
D. Giải thích tục thờ cọp, một nét văn hóa tín ngưỡng trong các ngôi đình ở Cần Thơ.
4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
a. Mục tiêu:  N, V, TC-TH, GT-HT, GQVĐ.
b. Nội dung:  Viết bài thu hoạch, trả lời câu hỏi Tìm hiểu sức sống của văn học dân
gian Cần Thơ trong văn hóa tín ngưỡng của địa phương (Phiếu học tập số 3).
c. Sản phẩm: hoàn thành phiếu học tập, câu trả lời phù hợp.
d. Tổ chức thực hiện: GV giao nhiệm vụ: Học sinh thực hiện phiếu học tập số 3 (HS
hoàn thành ở nhà) nộp bài và báo cáo trong các tiết cuối của chuyên đề học tập.
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 03
Tìm hiểu sức sống của văn học dân gian Cần Thơ
trong văn hóa tín ngưỡng của địa phương
a) Giới thiệu kiến trúc, tục thờ cọp ở
miếu thờ thuộc Đình Bình Thủy?
b) Tìm hiểu những truyện kể, giai
thoại lý giải tín ngưỡng thờ cọp ở
đình Bình Thủy.
Điểm giống nhau trong trong các
truyền thuyết hay giai thoại về tục
thờ cọp ở các ngôi đình ở Cần Thơ
12

c) Suy nghĩ của em về sức sống, giá
trị của phong tục, tín ngưỡng và tác
phẩm văn học dân gian trong đời
sống văn hóa hôm nay
IV. HỒ SƠ DẠY HỌC
1. TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHIẾU HỌC TẬP 1
Câu hỏi
Yêu cầu
Nêu cảm nhận, suy nghĩ của
Suy nghĩ cảm nhận
chân thành, tự nhiên,
em khi tham quan miếu thờ cọp ở
hợp lứa tuổi
địa phương (không khí, quang
Từ ngữ, diễn đạt hay
cảnh, cảm xúc …. những suy nghĩ
mang sắc thái biểu
thắc mắc, câu hỏi của cá nhân em cảm.
liên quan đến tín ngưỡng tục thờ
Có sự quan sát, tìm
của đình)
hiểu đưa ra câu hỏi hay

Nhận xét

2. TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Các yếu tố

Nội dung

Ý nghĩa

Sự kiệnHiện thực
được phản
ánh

- Cái Răng vùng rừng rậm
hoang vu, gọi tên “Cái
Răng” vì gắn với nghề “cà
ràng” của người Khmer
- Nguyễn Ánh bị Tây Sơn
truy đuổi trốn chạy vô
sông rạch vùng sông Hậu
- Tục thờ cọp của người
dân Cần Thơ.

- Phản ánh hiện thực gắn
với việc giải thích tên
gọi Cái Răng và phong
tục tín ngưỡng
- Sự kiện gắn với lịch sử
địa phương Cần Thơ

Một toán lính không theo
Chúa Nguyễn ra đảo, trốn
vô rừng rậm Cái Răng, bị
lạc sống cơ cực, bệnh nặng
chờ chết….

Họ không tên tuổi, quê
hương, họ chính là
những người có công
khai hoang ở vùng đất
Nam bộ thời kỳ đầu

Nhân vật

13

CÓ

KHÔNG

Chi tiết
hoang
đường kỳ
ảo

Một người lính nằm mơ
thấy cụ già râu tóc bạc phơ
tự nhận mình là thần cọp
hiên lên chỉ mách cho
đường sống. Mọi người
làm theo lập miếu thờ thần
cọp… và được cứu thoát.

Niềm tin, ước mong về
sức mạnh và sự trợ giúp
từ thiên nhiên (sông, núi,
cây, vật linh, điềm báo
lạ)

4. TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHIẾU HỌC TẬP 3
TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
Tìm hiểu sức sống của văn học dân gian Cần Thơ
trong văn hóa tín ngưỡng của địa phương
a) Giới thiệu kiến trúc, tục
thờ cọp ở miếu thờ thuộc
Đình Bình Thủy? tục thờ
đó có gì khác với tục thờ ở
Cái Răng và một số khu
vực khác của Cần Thơ?

b) Tìm hiểu những truyện
kể, giai thoại lý giải tín
ngưỡng thờ cọp ở đình
Bình Thủy.
Qua trải nghiệm văn bản
và thực tế tìm hiểu, em hãy
lý giải tại sao cọp là loại
vật nguy hiểm hay bắt
người, những các truyện về
loại cọp ở Cần Thơ đều thể
hiện sự biết ơn vì cọp trắng
luôn cứu giúp con người
khi gặp khó khăn?

Giới thiệu cơ bản: đình Bình Thủy
có hai vị trí thờ cọp, một ở miếu
thờ Sơn quân phía ngoài sân đình,
một ở ngay chính tẩm ngôi đình,
thờ bộ da và cốt thật của con hổ
Các ngôi đình khác chỉ thờ một
chỗ, thờ bằng bức bình phong,
tượng, không phải cốt, da cọp thật.
Tục thờ: cúng lễ hàng ngày và lễ tế
vào hội, lễ vật cúng phải là vật sống
tam sên
Tìm đọc một số sách tại thư viện
trường về Thành phố Cần Thơ, xem
các bài báo, bài viết về truyền
thuyết của Cần Thơ
https://baocantho.com.vn/tinnguong-tho-cop
https://thanhdiavietnamhoc.com/
tin-nguong
Bài viết: “Đặc điểm nhóm truyền
thuyết địa danh ở vùng đất mới”
- Lê Thị Diệu Hà (Tạp chí khoa
học Trường Đại học Cần Thơ)
14

CÓ
(PHÙ
HỢP)

KHÔNG

…..
c) Suy nghĩ của em về sức
sống, giá trị của phong tục,
tín ngưỡng và tác phẩm văn
học dân gian trong đời sống
văn hóa hôm nay.

Truyền thuyết tồn tại gắn liền với
lịch sử, văn hóa phong tục và lễ
hội,… Mỗi cá nhân cần có ý thức
giữ gìn và phát huy những giá trị
văn hóa dân gian địa phương trong
bối cảnh xã hội hiện đại.

VĂN BẢN 2: SỰ TÍCH CON CÁ NƯỢC
I. MỤC TIÊU

Năng lực,
Phẩm chất

Yêu cầu cần đạt

NĂNG LỰC ĐẶC THÙ
Nhận diện được một số đặc điểm về nội dung và nghệ thuật
của văn học dân gian thành phố Cần Thơ, về hình thức (cốt
truyện, chi tiết, nhân vật, yếu tố kỳ ảo), về nội dung (chủ đề,
tư tưởng, ý nghĩa văn bản,…)
NĂNG LỰC
Phân tích đánh giá được giá trị thẩm mĩ và thông điệp của
ĐỌC
văn bản
Nhận biết được những kiến thức về văn hóa địa phương: địa
danh, lịch sử, phong tục, quan niệm, ngôn ngữ qua các tác
phẩm
NĂNG LỰC Viết bài thu hoạch sau buổi học trải nghiệm và sau khi đọc
VIẾT
hiểu văn bản (Phiếu học tập)
NĂNG LỰC
Biết trình bày báo cáo, thảo luận một vấn đề hoặc kết quả
NÓI VÀ
trải nghiệm văn học dân gian địa phương
NGHE

YCCĐ

Đ1

Đ2
Đ3
V
N

NĂNG LỰC CHUNG
TỰ CHỦ
TỰ HỌC
GIAO TIẾP

Biết chủ động, tự giác trong học tậpvà nghiên cứu

TC-TH

Phát triển khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ trong hoạt động

GT-HT

15

nhóm; Biết hợp tác làm việc nhóm để xác định vấn đề cần
khám phá
GIẢI
Biết thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn
QUYẾT
đề; biết đề xuất và phân tích được một số giải pháp giải
VẤN ĐỀ
quyết vấn đề
PHẨM CHẤT CHỦ YẾU
Biết tự hào với lịch sử dân tộc và văn học địa phương, có ý
YÊU NƯỚC
thức về cội nguồn, giữ gìn phát huy giá trị văn hóa dân tộc
Có trách nhiệm, có ý thức trách nhiệm với nhiệm vụ được
TRÁCH
giao, có trách nhiệm đối với việc giữ gìn và phát huy các
NHIỆM
giá trị văn hoá địa phương
Có tinh thần học tập tích cực, chăm chỉ trong lao động góp
CHĂM CHỈ
phần xây dựng cuộc sống tốt đẹp cho gia đình và quê hương
HỢP TÁC

GQVĐ

YN
TN
CC

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Thiết bị dạy học: Máy chiếu/tivi, phiếu học tập, bảng tiêu chí đánh giá.
2. Học liệu: Tài liệu Giáo dục địa phương lớp 10, kế hoạch bài dạy, sách báo, tư
liệu, hình ảnh, các bài viết liên quan đến nội dung chuyên đề.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
VĂN BẢN 2: SỰ TÍCH CON CÁ NƯỢC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ từ đó
khắc sâu kiến thức nội dung bài học.
b. Nội dung: GV đặt những câu hỏi gợi mở vấn đề cho HS chia sẻ về những hiểu
biết của bản thân về văn bản.
c. Sản phẩm: phương án trả lời đúng, chia sẻ phù hợp của học sinh.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV trình chiếu các slide ảnh có hình cá ông Nược, yêu cầu HS quan sát
các bức ảnh.

16

- GV giao nhiệm vụ: Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về loài cá heo nước ngọt này?

Bước 2: HS suy nghĩ thực hiện nhiệm vụ và trả lời.
Bước 3: HS khác bổ sung nếu câu trả lời không đúng.
Bước 4: GV nhận xét, khen ngợi HS có câu trả lời đúng

- Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới: Quê hương Cần Thơ không chỉ
nổi tiếng với những địa danh đẹp mà còn có nhiều truyền thuyết, giai thoại,
truyện cổ tích,.. kì thú, hấp dẫn. Điều đó đã trở thành niềm tự hào của người dân
nơi đây. Mỗi một câu chuyện, một sự tích đều chất chứa tình yêu và sự trân trọng
với mảnh đất quê hương.
2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
a. Mục tiêu: Đ1, Đ2, Đ3, N, TC-TH, GT-HT, GQVĐ.
b. Nội dung: Tìm hiểu chung về truyện cổ tích Cần Thơ. Đọc hiểu văn bản: Tìm
hiểu hiện thực, nhân vật, chi tiết trong truyện; Nêu ý nghĩa của truyện.
c. Sản phẩm: phiếu học tập, câu trả lời của HS phù hợp các tiêu chí.
d. Tổ chức thực hiện: GV định hướng cho học sinh tìm hiểu văn bản qua các hoạt
động và nhiệm vụ được giao trên phiếu học tập, các câu hỏi gợi mở.
17

Tổ chức hoạt động

Yêu cầu cần đạt
I. TÌM HIỂU CHUNG
Hoạt động 1: Tìm hiểu chung
1. Truyền cổ tích
Thao tác 1: Tìm hiểu khái quát về - Khái niệm: Truyện cổ tích là loại hình tự
truyện cổ tích
sự dân gian, chủ yếu sử dụng yếu tố nghệ
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập  thuật kì ảo để thể hiện cái nhìn hiện thực của
GV yêu cầu HS trả lời cá nhân các câu
nhân dân với đời sống, bộc lộ quan niệm về
hỏi:
đạo đức cũng như công lý xã hội và ước mơ
+Trình bày khái niệm truyện cổ tích?
+ Truyện cổ tích được chia thành mấy một cuộc sống tốt đẹp hơn của nhân dân lao
động.
loại?
+ Nêu nét đặc sắc về nội dung của truyện - Phân loại: Thể loại truyện kể này gồm 3
cổ tích?
tiểu loại:
+ Nêu 1 vài truyện cổ tích tiêu biểu?
+ Cổ tích thần kì
+ Đặc điểm truyện cổ tích Cần Thơ?
+ Cổ tích sinh hoạt
Bước 2: HS làm việc các nhân, trả lời các
câu hỏi
Bước 3: HS bổ sung, nhận xét
Bước 4: GV nhận xét kết quả câu trả lời
của HS.

+ Cổ tích loài vật.
 Truyện cổ tích thần kì và cổ tích sinh
hoạt là hai tiểu loại được lưu truyền chủ yếu
trong vùng, cổ tích loài vật còn được lưu giữ
với số lượng khiêm tốn và xuất hiện tương
đối mờ nhạt.
- Nội dung các truyện tập trung phản ánh các
vấn đề xã hội qua mối xung đột, mâu thuẫn
trong gia đình phụ quyền như: mâu thuẫn dì
ghẻ - con chồng, mâu thuẫn mẹ chồng - nàng
dâu, mâu thuẫn anh cả - em út, mâu thuẫn
giàu - nghèo, mâu thuẫn thiện - ác,... từ đó
thể hiện ước mơ của con người về một cuộc
sống ấm no, hạnh phúc và công bằng xã hội.
- Đặc điểm truyện cổ tích ở Cần Thơ: Hệ
thống truyện cổ tích ở đây được các tác giả
dân gian trong vùng sáng tạo bằng những mô
típ quen thuộc của truyện cổ tích Việt Nam

18

như: mô típ người
đội lốt vật, mô típ sự hoá thân kì diệu, mô típ
kết thúc có hậu...
2. Văn bản “Sự tích con cá nược”
- Thể loại: truyện cổ tích
Thao tác 2: Tìm hiểu khái quát về văn
- Có nhiều dị bản
bản “sự tích con cá nược”
- Được truyền tụng rộng rãi ở miên Tây Nam
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập 
Bộ.
GV yêu cầu HS trả lời cá nhân các câu
hỏi:
- Xác định thể loại?
- Phạm vi ảnh hưởng của truyện?
Bước 2: HS làm việc các nhân, trả lời các
câu hỏi
Bước 3: HS bổ sung, nhận xét
Bước 4: GV nhận xét kết quả câu trả lời
của HS.
GV giới thiệu thêm 1 số dị bản khác của
truyện “sự tích con cá nược” bằng video
sau:https://www.youtube.com/watch?
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
v=vy8XRQ0aOtk
Hoạt động 2: Đọc hiểu văn bản
Nhiệm vụ 1: GV giao nhiệm vụ yêu cầu
HS tóm tắt truyện, yêu cầu tóm tắt to, rõ
ràng và làm nổi bật được cốt truyện
Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu truyện qua những
hình ảnh đặc trưng của thiên nhiên Nam
Bộ qua văn bản
Bước 1: GV giao nhiệm vụ HS thực hiện
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ, HS trinh
bày
Bước 3: HS nhận xét, thảo luận, bổ sung ý
Bước 4: GV nhận xét, đánh giá.

1. Tìm hiểu những hình ảnh đặc trưng củ...