https://thuviensach.vn

Điện Biên Phủ Từ Góc Nhìn Của Người Lính
Pháp
 

Roger Bruge


Người dịch: Ngữ Phan

Số hoá: ptlinh, Đánh đông dẹp bắc

Nguồn: NXB Thông tấn
 

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

 

Mục Lục
LỜI NHÀ XUẤT BẢN
SƠ ĐỒ CỨ ĐIỂM ĐIỆN BIÊN PHỦ
CHÚ GIẢI
ĐIỆN BIÊN PHỦ MỘT NĂM SAU TRẬN ĐÁNH (phần 1)

https://thuviensach.vn

Phần 1: SỰ LỰA CHỌN
Chương 1 - "TÔI NGHĨ RẰNG CHÚNG TA CÓ HAI TRẬN
ĐÁNH"
Chương 2 - SINH THÁI HỌC KHÔNG CÓ CHỖ Ở ĐIỆN BIÊN
PHỦ
Chương 3 - SỰ GIÚP ĐỠ CỦA "NGƯỜI ANH" TRUNG QUỐC
Chương 4 - “CHÚNG TÔI SỐNG DƯỚI ĐẤT, NHƯ NĂM 1914"
Phần 2: CUỘC TẤN CÔNG
Chương 5 - CUỘC ĐỤNG ĐỘ ĐẦU TIÊN
Chương 6 - ĐÊM DÀI TRÊN CỨ ĐIỂM GABRIEN
Chương 7 - SỰ TRỞ VỀ CỦA BIGA
Chương 8 - TRUNG TÂM ĐỀ KHÁNG ĐỒI D
Phần 3: TRẬN ĐÁNH
Chương 9 - CUỘC TẤN CÔNG NGỌN ĐỒI THỨ NĂM
Chương 10 - HỘI CHỨNG HIRÔSIMA
Chương 11 - ÊLIAN I: CÁI CHẾT VÀ BÙN LẦY
Chương 12 - TIỂU ĐOÀN 2 DÙ NGOẠI QUỐC TRƯỚC
HUYGHÉT I
Phần 4: THẤT BẠI
Chương 13 - TƯỚNG NAVA MUỐN NGỪNG BẮN
Chương 14 - "CHÀO ĐÓN CÁC BẠN TRÊN CÁCLÔLÔ"
Chương 15 - SỰ CÁO CHUNG CỦA TIỂU ĐOÀN BIGA
Chương 16 - “VÀ NHẤT LÀ KHÔNG CÓ CỜ TRẮNG”
Chương 17 - TIẾNG CHUÔNG BÁO TỬ CŨNG ĐÃ ĐẾN VỚI
ISABEN
 

https://thuviensach.vn

 

LỜI NHÀ XUẤT BẢN
 

Kỷ niệm lần thứ 50 Chiến thắng Điện Biên Phủ, Nhà xuất bản Thông Tấn
ra mắt bạn đọc cuốn "Điện Biên Phủ từ góc nhìn của người lính Pháp" được
dịch từ bản Pháp văn "Lee hommes de Dien Bien Phu” (Những con người
của Điện Biên Phủ) do Nhà xuất bản Perrin (Paris) ấn hành năm 1999. 



Sinh năm 1926, gia nhập quân đội và đã từng tham chiến ở Đông Dương,
trở về Pháp làm báo và viết sách chuyện về đề tài chiến tranh, tác giả Rô giê
Bruýtgiơ (Roger Bruge) đã vận dụng thủ pháp điều tra, tiếp cận và mô tả
trận Điện Biên Phủ bằng cách nhìn nhận, phân tích, đánh giá của chính
người trong cuộc. 



Tận dụng các nguồn tư liệu có thể khai thác, những thông tin thu thập qua
thư từ, lời kể, bản đồ tác chiến, biên bản ghi chép của Ủy ban điều tra về
Điện Biên Phủ, tìm tới những nhân chứng quan trọng, trong đó có các
tướng lĩnh, chính khách Pháp như Nava (Hen ri Navarre), người vạch kế
hoạch "bình định Đông Dương trong vòng 18 tháng - cha đẻ của tập đoàn
cứ điểm; Đờ Caxtơri (De Castries), tư lệnh trực tiếp chỉ huy mặt trận và
nhiều tướng tá, binh sĩ khác cùng thân nhân của họ, tác giả đã tái hiện sinh
động và chân thực những sự kiện đã từng xảy ra tại Bộ tham mưu tập đoàn
cứ điểm, các trạm cứu thương, tiểu đoàn chiến đấu và cả trên máy bay thả
dù tiếp tế..., kỹ lưỡng đến từng chi tiết. Có thể coi cuốn sách là một ký sự
chiến trường, với sự ra đời và thất thủ của lần lượt các cứ điểm Him Lam
(Béatrice), đồi Độc Lập (Gabrielle), Bản Kéo (Anne Marie), đồi A1 (Éliane
2), C1 (Éliane 1)... cho đến ngày 7-5-1954, tướng Đờ Caxtơri phải ra hàng,
Nava bị triệu hồi vội vàng về nước thực hiện việc rút quân. Bộ đội ta hoàn
toàn làm chủ chiến trường. 



Điều hấp dẫn và thú vị của cuốn sách còn được thể hiện ở những chất liệu

https://thuviensach.vn

sống mà tác giả đã chắt lọc qua thư trao đổi, hồi ức, tâm sự, phản ảnh cách
xử sự, phản ứng, sự bất đồng, trong đó có cả những lời cáo buộc, chỉ trích
lẫn nhau giữa những sĩ quan quân đội và chính khách, làm rõ tiến trình, ý
đồ chiến lược, chiến thuật từ phía quân đội Pháp, giúp người đọc không chỉ
thấy rõ sự thất bại nặng nề cả về quân sự và chính trị của thực dân Pháp và
can thiệp Mỹ tại Đông Dương sau sự kiện Điện Biên Phủ, mà còn hiểu biết,
cảm thông hơn về nỗi bất hạnh của những quân nhân Pháp bị đẩy tới Điện
Biên, vì mưu đồ thực dân xâm lược. Lợi ích bất chính của giới cầm quyền
đã biến họ thành thủ phạm, mà cũng là nạn nhân của chiến tranh phi nghĩa.
Thiết nghĩ, những trang sách tự nó đã gián tiếp chỉ ra nguyên nhân thất bại
của quân đội Pháp và thắng lợi của Quân đội nhân dân Việt Nam.. 



Tất nhiên, do tác giả và các nhân vật trong sách là những người bên kia
chiến tuyến, khó tránh khỏi những hạn chế trong cách nghĩ, tầm nhìn, chưa
thể lý giải sâu xa nguồn gốc thắng lợi của quân và dân ta là nhờ đường lối
đúng đắn, độc lập tự chủ và sáng tạo của Đảng, sự kết hợp chặt chẽ giữa Trí
và Dũng của cả dân tộc, tạo sức mạnh tổng hợp, đánh thắng mọi kẻ thù,
giành lại độc lập, tự do cho Tổ quốc. 



Về mặt biên dịch, hiệu đính và in ấn, dẫu đã cố gắng ở mức cao nhất mà
khả năng có thể vẫn khó tránh khỏi thiếu sót, mong được sự thông cảm, góp
ý và hy vọng cuốn sách sẽ phần nào đáp ứng nhu cầu bạn đọc muốn tìm
hiểu sâu và toàn diện về Điện Biên Phủ - chiến sử vàng bất hủ của dân tộc. 


NHÀ XUẤT BẢN THÔNG TẤN
 
 

SƠ ĐỒ CỨ ĐIỂM ĐIỆN BIÊN PHỦ
 

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

 
 

CHÚ GIẢI
 

GONO: Tập đoàn tác chiến Tây Bắc



Gabrien: Trung tâm đề kháng Độc Lập 



Bêatơrít: Trung tâm đề kháng Him Lam 



Annơ Mari: Trung tâm đề kháng Bản Kéo 



Huyghét: Trung tâm đề kháng sân bay, gồm các cứ điểm 311, 311A, 206,
209, 307 



Clôđin: Trung tâm đề kháng nam sân bay Mường Thanh, gồm các cứ điểm:

https://thuviensach.vn

309, 310, 311B, 305, 322, 603, 604, 607 



Đôminíc: Trung tâm đề kháng đồi D gồm các cứ điểm D1, D2, E1, D3, 203,
204, 507, 508 



Élian: Trung tâm để kháng đồi A gồm các cứ điểm C1, C2, A1, A3, 512,
506, 511 



Isaben: Trung tâm đề kháng Hồng Cúm
 
 

ĐIỆN BIÊN PHỦ MỘT NĂM SAU TRẬN ĐÁNH (phần 1)
 

Là học sinh cũ của trường Thiếu sinh quân, Alanh Gămbiê, tính đến tháng
7-1954 thì 23 tuổi, đã chọn đội quân lê dương, nơi rèn đúc tính cách con
người tốt nhất. Alanh là con trai của tướng Phécnăng Gămbiê, Tham mưu
trưởng của tướng Na va, Tổng chỉ huy quân đội Pháp ở Đông Dương. Anh
thuộc tiểu đoàn 3, trung đoàn 3 bộ binh ngoại quốc. Khi tiểu đoàn rời vùng
châu thổ sông Hồng ngày 3-1-1954 để được không vận lên Điện Biên Phủ,
không một người sĩ quan nào có thể hình dung rằng trang sử cuối của chiến
tranh Đông Dương sẽ viết ở đây trong cái thung lũng nhỏ bé của xứ Thái
mà dòng sông Nậm Rốm uốn quanh đã cắt làm đôi.
 

Từ cuộc tiến công của Việt Minh ngày thứ bảy, 13-3-1954, đánh vào tập
đoàn cứ điểm, ván bài đã thay đổi, Alanh Gămbiê tin rằng anh đang ở một
nơi lý tưởng với một sự kiện đặc biệt. Nhưng anh không phải là người duy
nhất. Ở cụm cứ điểm Isaben phía nam Điện Biên Phủ, trung úy bác sĩ
Êminlơ Pông thuộc tiểu đoàn 2, trung đoàn Angiêri, viết thư cho vợ là
Giôgiét: "Anh muốn già thêm vài ngày để biết rốt cuộc mọi việc sẽ diễn ra

https://thuviensach.vn

như thế nào, kết thúc ra sao. Anh nghĩ mình đã đến đúng lúc, đúng chỗ (183)".
 

Tuy nhiên, trận đánh đã mở đầu không hay ho gì và vào tối ngày 13-3, kẻ
thù đã chiếm Bêatơrít và loại tiểu đoàn lê dương phòng ngự cụm điểm tựa
ra khỏi vòng chiến. Đêm sau, Gabrien và những người lính Angiêri bảo vệ
cứ điểm lại biến mất. Alanh Gămbiê là trung đội trưởng ở đại đội 12 của đại
úy Mi sô. Mỗi buổi sáng, từ Isaben, một hoặc hai đại đội xuất phát đi mở
đường còn một đơn vị khác rời Điện Biên Phủ. Hai đội tuần tiễu gặp nhau ở
giữa đoạn đường đi đến An nơ Mari.
 

Ngày thứ bảy 20-3, đại đội 11 của đại úy Phuốcniê và đại đội 12 của đại úy
Mi sô lại đi tuần tra về phía bắc. Đại đội 12 đã bị ghìm chân, chỉ thoát được
khi có sự can thiệp của xe tăng. Tuy nhiên, kết quả thật nặng nề: năm người
bị giết, năm người bị thương và hai người mất tích. Alanh Gămbiê bị
thương lúc 17 giờ 15: một viên đạn xuyên vào đầu gối của anh.
Vào buổi tối, trung tá Lalăng đến thăm người sĩ quan trẻ và hứa sẽ đưa anh
rời khỏi nơi này nhanh chóng. Những chiếc trực thăng ở Lào đã đợi, sẵn
sàng chờ lệnh. Tuy vẫn nuôi hy vọng đó, Alanh từ chối mọi sự thiên vị; dẫu
là con tướng anh cũng chỉ đi khi đến lượt. Thiên hạ cũng đã xì xào khá
nhiều khi Gia nhin, cô vợ trẻ của anh, đã sang Đông Dương gặp anh, và
được bổ nhiệm làm thư ký y tế tại Bệnh viện Lanetxăng ở Hà Nội. Alanh ít
viết thư cho vợ, vì lấy tin ở những người bị thương sơ tán về, cô còn hiểu
tình hình mặt trận nhiều hơn anh. Dẫu sao thì ngày 14-3, sau hôm Việt
Minh tấn công, anh cũng đã viết vội cho cô một bức thư.
 

"Chắc em sợ hãi vì thấy những người bị thương trở về. Việt Minh có quấy
rối chút ít và vài kẻ khinh suất, thường đó lại là những kẻ mạnh hơn người,
đã bị quở mắng gay gắt. Hiện nay chẳng có gì trầm trọng cả đâu, em hãy
yên tâm. Tinh thần là điều tuyệt vời và là cái chủ yếu nhất. Một lần nữa, anh
https://thuviensach.vn

xin em đừng nghe những điều thiên hạ kể lại. Nói chung, việc định vị là
không chính xác và về thiệt hại thì ít ra họ cũng nói tăng gấp mười. Con
người cũng dã man lắm. Có lúc anh hơi sợ và anh đã cảm ơn Chúa. Sau này
người ta sẽ hiểu hơn...”
 

Hai tháng trước, vào ngày 13-1, Alanh đi đến Gabrien thăm trung úy Giăng
Phốc, con trai của đại tá Phốc đã từng là phó chỉ huy của tướng Gãmbiê ở
trường Xanh Mai xen. Hai chàng trai thân nhau và trong bức thư ngày 15-1
Phốc kể lại với cha anh, chỉ huy trưởng trung đoàn 4 lính Tuynidi, về cuộc
gặp Alanh:
 

"Anh ấy đến để tự giới thiệu. Rất đáng mến! Bà Gămbiê (Chú thích: Mẹ của
Alanh Gămbiê (BT). đã đến Sài Gòn ở với chồng. Vợ Alanh làm thư ký ở
Hà Nội. Cả gia đình sẽ sum họp ở đây trừ đám con gái. Con gặp Alanh có
vài phút, anh ở binh đoàn lê dương. Con nghĩ sẽ có dịp gặp lại anh ấy”.
 

Bận công việc, hai sĩ quan không được gặp lại nhau. Ngày 15-3, hai ngày
sau cuộc tấn công của quân địch, Gianhin nhận được bức thư nhỏ của
Alanh: "Tối nay anh không viết thư cho em vì anh muốn tranh thủ ngủ một
lát trước khi đi trực. Ngày mai anh sẽ viết sớm cho em. Hôn em triệu lần và
chúc em ngủ ngon". .
 

Nhưng anh đã báo một tin buồn cho bố mẹ mà anh muốn giấu Gianhin: "...
Mẹ hỏi con tin tức về Giăng Phốc. Buồn thay, anh ấy đã bị giết sáng nay
trong lúc đi sang phòng tuyến của quân ta. Con đã gặp đại đội trưởng của
anh ấy. Theo lời ông ấy, Phốc đã bị hai viên đạn trung liên, một ở bụng, một
ở ngực, có lẽ trúng tim. Chúng con cũng biết tin về cái chết của đại tá Gô
sê, của trung úy Đờ Bréttờvin và của trung úy Bayi (người lái xe Jeep đưa
cha về hôm mồng 3-1 đấy mẹ ạ) ...” .

https://thuviensach.vn

 

Đoạn cuối viên sĩ quan Tơra không thiếu động lực tinh thần:
 

"Sau những tin tức như vậy, người ta tự hỏi có tin nào lại đến nữa không!
May thay tinh thần chúng con vẫn vững vàng và khí thế nhanh chóng trở
lại. Các tu sĩ cố gắng nghĩ đến cái chết trong phòng riêng của họ, chúng con
cũng có khi nghĩ đến điều đó nhưng mặc dù vậy, chúng con có một đức tin
tuyệt vời!"
 

Ngày 16-3, Gianhin nhận được mảnh giấy mới. Đó là thư cuối cùng: "Anh
không còn thì giờ viết thư. Anh sẽ cố gắng viết cho em trong ngày hôm nay.
Hôm qua anh chẳng nhận được gì của em cả. Hôn em" .
 

Từ sau những "nụ hôn” ngắn gọn đó là sự im lặng. Không còn chịu dựng
được nữa. Thư từ làm yên lòng các gia đình, nhưng khi hòm thư đã rỗng, sự
kinh hoàng đã ập đến. Khi Gianhin biết chồng mình đã bị thương, lúc đầu
cô nghĩ anh bị một viên đạn trong đùi là "còn may" vì cô còn có thể đến
thăm chồng. Nhưng Alanh đã được sơ tán bằng phương tiện gì? Đó là vấn
đề mà người chỉ huy cứ điểm Isaben phải đặt ra bởi vì trong thư ngày 15-31954 gửi tướng Gămbiê, trung tá Lalăng thừa nhận rằng "mối quan tâm lớn
của ông vẫn là việc sơ tán người bị thương".
 

"Cơ hội sơ tán là hiếm và bấp bênh. Những khu vực nhảy dù được phân bổ
cho Isaben đã được nhận biết, tuy nhiên không thể cắm cọc tiêu được vì
như vậy sẽ gây sự chú ý cho con mắt quan sát của địch. Khi trực thăng bay
đến, có thể cắm cọc tiêu và chở người bị thương đó trong vòng nửa giờ".
 

Phía bên Lào bầu trời vẫn trống vắng cho đến ngày thứ ba, 23-3.
 

https://thuviensach.vn

"Hôm đó chúng tôi không được báo trước (điện báo đến chậm), Lalăng viết
cho bố Alanh, ba chiếc trực thăng đến cùng một lúc trên bàu trời. Thật là
một cơ hội hiếm hoi nếu không biết tận dụng ở mức tối đa. Một trong ba
chiếc đậu xuống trước bệnh xá, thả người lái phụ xuống rồi bay lên để tránh
pháo địch. Chúng tôi giải thích cho người lái phụ biết nên đỗ ở đâu để đỡ bị
địch quan sát hơn. Khi chiếc trực thăng kia trở lại, chúng tôi cấp tốc đưa
con ngài - đứng phía bên trong số người bị thương phải sơ tán đang chờ sẵn
ngay cửa ra vào bệnh xá - lên trực thăng và cất cánh". Buồn bã đến mức giữ
im lặng suất nhiều năm, linh mục Ghiđông, cha tuyên úy, mãi đến năm
1961 mới thổ lộ chứng kiến của mình với tướng Gămbiê : "Tôi đang ở trong
chiếc hầm trú ẩn, nghe tiếng động cơ trực thăng tôi chạy ra. Nó đỗ xuống
gần bệnh xá thì một quả đạn rơi xuống bên cạnh. Trước nguy cơ đó, trực
thăng bay lên nhưng đúng lúc đó một quả đạn thứ hai nổ ngay dưới bụng
nó. Chiếc trực thăng hình như bị sức ép của đạn nhưng vẫn tiếp tục bay đi,
rồi một ngọn lửa to phụt ra, người ta thấy phi công cố tìm cách cho máy bay
đỗ xuống, nó đã ở trên các hầm hố tổ ong của pháo binh và đổ nghiêng
xuống hàng rào dây kẽm gai, cửa hướng vào phía trong. Trung sĩ lái phụ đã
kéo được người lái chính ra phía ngoài, anh ta bị gãy chân. Một thùng dầu
bốc cháy nhưng phía cửa máy bay không có lửa. Các pháo thủ thét lên:
"Cẩn thận, khéo đụng phải mìn". Thùng dầu thứ hai nổ, chiếc trực thăng
thành một lò lửa khổng lồ. Tôi nói một lời xá tội và vì không rõ có người bị
thương trên trực thăng hay không, tôi vòng ra sau rào dây kẽm gai để nhìn
các y tá đang xúm quanh người phi công. Chính viên phi công đã nói với tôi
rằng thiếu úy Gămbiê đã ở trên trực thăng (thư của linh mục Ghiđông đờ
Môngtêvécđơ viết ngày 22-3-1961 cho tướng Gămbiê).
 

Thượng sĩ Hăng ri Bácchiê trước khi bị cưa chân và được thưởng Bắc đẩu
bội tinh. Anh đã giải thích trong bản báo cáo rằng lúc gần 12 giờ 30 người
ta giao thiếu úy Gămbiê cho anh:
 

https://thuviensach.vn

"Tôi đón người bị thương từ trong bệnh xá và bay lên. Tôi ở độ cao 10m thì
đạn cối nổ dưới trực thăng làm thủng thùng dầu dưới buồng lái, dầu bốc
cháy và cắt đứt chân tôi. Tôi nói với trung sĩ lái phụ Bécna cho trực thăng
đỗ xuống nhưng thật là tàn nhẫn! Cánh quạt đuôi đã rời ra và rơi cách 20m.
Chúng tôi bị đổ nghiêng về một bên và thân mây bay biến thành bể lửa. Tôi
bị va vào cửa kính vỡ. Tôi bò đi và lính lê dương đã kéo tôi ra khỏi đám
cháy. Không thể cứu thiếu úy Gămbiê. Anh ta ở bên trong máy bay trực
thăng, muốn đưa ra phải có trang phục chịu lửa".
 

Trong báo cáo của ông lấy từ hồ sơ lưu trữ của ủy ban điều tra, Lalăng lại
có cách giải thích khác:
 

"Không chú ý đến hệ thống cọc tiêu tại chỗ, cũng không chú ý đến các tín
hiệu dẫn đường, các phi công đã đỗ xuống nơi nào mà họ cho là tốt. Một
trong hai chiếc trực thăng đã chọn ngay cả lối vào trạm quân y với lý do họ
phải trao cho bác sĩ một bức thư. Nhận được lệnh cất cánh (pháo binh bắt
đầu "đóng khung" trạm xá) và đậu xuống một nơi khác, họ lại còn quay lại
đón người phụ lái. Vài giây sau, chiếc trực thăng đã bị một quả trái phá phá
hủy. Không phải nghi ngờ gì nếu tổ chức nghiêm túc hơn và có chút ít kỷ
luật thì bi kịch đã có thể tránh được" (Báo cáo của trung tá Ăngđờrê Lalăng
ngày 7-l0-1954).
 

Một nghĩa trang đã được sắp xếp. Trong khung vuông dành cho sĩ quan,
trung úy Ginbe Roy của tiểu đoàn 2, trung đoàn Angiêri số 1, bị chết ngày
thứ sáu, 19-3, đã yên nghỉ, Alanh được mai táng bên cạnh Roy. Vào phút
vĩnh biệt, đại úy Mi sô cho đặt một mảnh trực thăng vào trong mộ để nhận
dạng khi cần thiết.
 

https://thuviensach.vn

Khi được tin, tướng Gămbiê rời Sài Gòn ra Hà Nội. Ngày 24-3 ông đến văn
phòng của ông Xípphray, Chủ tịch Hội chữ thập đỏ ở Bắc Việt Nam. Không
chắc ông này có lắng nghe tướng Gămbiê nói không vì trong thư ông gửi
cho ông Đuysesnơ, Tổng đại diện của Hội chữ thập đỏ của Pháp ở Đông
Dương, ông nhắc về cuộc viếng thăm của tướng Gămbiê đến "yêu cầu ủy
ban Hà Nội chuyển cho Hội chữ thập đỏ quốc tế lời phản kháng trịnh trọng
của ông về hành động ghê tởm mà lính địch đã phạm phải khi bắn hạ một
trực thăng chở đầy người bị thương ở Điện Biên Phủ. Tám sĩ quan bị
thương đi trên máy bay, trong đó có con trai của ông là trung úy Alanh
Gămbiê. Chiếc trực thăng số 595 bị bắn rơi bằng đại bác, đã bốc cháy và
tám thương binh đã bị chết cháy".
 

Quả thật là có tin đồn về tám thương binh đã bị chết trên chiếc trực thăng,
tuy nhiên việc đó không có căn cứ cho nên Chủ tịch Hội chữ thập đỏ Pháp ở
Hà Nội đã không làm tròn nhiệm vụ khi trình bày như một sự thật đầu tiên
và bằng văn bản về một chuyện mới chỉ là tin đồn. Hơn nữa, ba trực thăng
bay đến sáng 23-3 không có dấu chữ thập đỏ, vậy chúng là mục tiêu quân
sự.
 

Trận đánh lại tiếp diễn, các cuộc đụng độ ngày càng chết chóc, tưởng như là
người của tướng Đờ Caxtơri không muốn chiến đấu hết sức mình, không có
mục tiêu gì khác hơn là kéo dài, kéo dài cho đến một cuộc ngừng bắn khó
có thể xảy ra khi người ta thấy họ vẫn cứ cầm súng trong tay, bất khả chiến
thắng. Các tổn thất của Pháp cao hơn lực lượng nhảy dù xuống để tăng
viện, số người bị thương tăng lên với những tỉ lệ ngược lại với mọi dự kiến,
thời gian ở tập đoàn cứ điểm được tính bằng ngày. Ngày thứ sáu, 7-5-1954,
Tướng Đờ Caxtơri ra lệnh cho những người sống sót ngừng bắn và trận địa
tràn ngập bởi đội quân "bộ đội" nét mặt không cởi mở, tất cả đều tin tưởng
ở sự nghiệp chính nghĩa của mình.
 

https://thuviensach.vn

Tại Giơnevơ, theo lệnh của Chính phủ, từ 30-4, các quân nhân Pháp đã tiếp
xúc với các đồng nhiệm của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, người ta thương
lượng về một nền hòa bình mà mỗi bên đều hy vọng là bền vững, nước Việt
Nam được cắt ngang từ vĩ tuyến 17, việc đình chiến ấn định vào ngày 27-7,
đạo quân viễn chinh có 300 ngày để rút lui khỏi Bắc Kỳ và Bắc Trung kỳ.
 

Được hai bên chấp thuận ngày 20-7, điều 23 của Hiệp định dự kiến: "Trong
một thời hạn nhất định sau khi Hiệp định đình chiến có hiệu lực sẽ cho phép
nhân viên mai táng của phía bên kia được vào phần lãnh thổ Việt Nam đặt
dưới sự kiểm soát quân sự để tìm kiếm và lấy hài cốt của các quân nhân của
phía bên kia, bao gồm cả những tù binh đã mất".
 

Một ủy ban hỗn hợp sẽ quy định những thể thức thi hành các công việc này
cũng như thời hạn phải thực hiện. Một phái đoàn của mỗi bên bắt tay vào
việc và thảo ra sự thỏa thuận về những điều kiện theo đó những người chết
tại Đông Dương sẽ được tìm kiếm, nhận dạng và tập hợp lại. Các cuộc
thương lượng đã diễn ra rất tích cực bởi vì chỉ sáu tháng sau khi ký Hiệp
định Giơnevơ, một văn bản sáu trang mới được hai bên thông qua. Bản thỏa
thuận 24 đã được ký ngày 1-2- 1955 do tướng Đờ Brêbítxông và đại tá Lê
Quang Đạo thay mặt Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Mặt tài chính của công
việc này được một ban khác xem xét với thủ tục được thông qua ngày 4-6
bởi tướng Savát và tướng Văn Tiến Dũng. Nước Pháp có thể yên tâm, các
tử sĩ của nước Pháp sẽ được mai táng trang nghiêm, tử tế. (Chú thích: Từ
năm 1945 đến 1954 quân đội (Pháp) đã mất ở Đông Dương 64.150 người
trong đó 12.550 người Pháp, trong số mất có 2.955 người mất tích. Trong
số mát tích có trung úy Hăngri Lơcléc đờ Hớtơloốc mất ngày 4-1-1952 ở
Trung khu (Bắc Việt Nam), con trai nguyên soái Lơcléc.)
 

Ngày 13-4-1955 tướng Gămbiê gửi văn bản lưu ý tướng Agôstini, Tham
mưu trưởng về sự quan tâm đối với việc "di chuyển thi hài các quân nhân

https://thuviensach.vn

được mai táng ở Điện Biên Phủ, trước khi các đơn vị cuối cùng của Pháp
rút khỏi Hải Phòng".
 

Tướng Gămbiê, nghĩ tới mộ con trai, giải thích: "Sau ngày 15-6 các cơn
mưa có thể gây khó khăn cho việc di chuyển này, nếu không muốn nói là
không thể thực hiện được. Ông nhấn mạnh rằng "năm nay còn có thể tìm
được vị trí các mộ nhờ có các sĩ quan hiện đang phục vụ tại Đông Dương và
tất cả những người cũ của tập đoàn cứ điểm. Năm sau tìm kiếm dấu vết
giữa cỏ cây sẽ khó khăn".
 

Trong tay Gămbiê có hai sĩ quan của Isaben chưa trở về Pháp: Trung úy
Ghisa và bác si Rêdinlô là người mổ cho Alanh khi bị thương. Các sĩ quan
khác thì tình nguyện: Bác sĩ Pôn Grauuyn, trung úy Lui Pa giê, các đại úy
Pôn Ben mông và Hăng li Ghiơminô. Ngày 20-4-1955, tướng Agôstinô trả
lời Gămbiê, cho biết là ông đã làm việc với tướng Đờ Brêbítxông, trưởng
đoàn Pháp tại Ban hỗn hợp trung ương. Brêbítxông đã thực hiện sự vận
động mà Gămbiê mong muốn và đã có một trả lời tích cực ngày 25-4. Được
biết, thực hiện thỏa thuận 24, các cuộc khai quật đầu tiên được dự kiến tiến
hành ở xứ Thái vào tháng 10, sau mùa mưa, Brêbítxông đã yêu cầu người
đồng nhiệm Việt Minh cho phép "một đội trinh sát của các sĩ quan Pháp đã
từng chiến đấu ở Điện Biên Phủ, có thể đến đó vào tháng 5. Nhiệm vụ của
họ là đánh dấu các ngôi mộ trên thực địa".
 

"Tôi rất đỗi ngạc nhiên, ông ta viết, người đối thoại Việt Minh đã đồng ý
ngay về nguyên tắc một việc trinh sát như vậy".
 

Từ Hải Phòng, nơi ông ta ở, trong lúc người Pháp trao cho Việt Minh - để
thực hiện các điều khoản của Hiệp định Giơnevơ - vật tư, nhà cửa, xe cộ

https://thuviensach.vn

công cộng, Brêbítxông gửi một bức thư khác cho Gămbiê vào ngày 2-5. Tin
xấu, lãnh đạo Việt Minh không duyệt việc cho phép này.
 

Tướng Văn Tiến Dũng đã đồng ý về nguyên tắc ngày 25- 4. Nhưng ngày 29
phái đoàn đối phương lại nêu lại vấn đề đã thỏa thuận. Họ đã nêu ra đủ mọi
thứ khó khăn, khó mà phát hiện được những căn cứ của ác ý này. Tôi sao
gửi ông bức điện gửi Văn Tiến Dũng để dồn ông ta vào chân tường. Thành
thực mà nói, tôi không tin tưởng lắm ở cuộc vận động cuối cùng này".
 

Ông đã nhầm, vị tướng Việt Minh, cuối cùng đã chấp nhận về mặt nguyên
tắc về việc một phái đoàn Pháp ở Điện Biên Phủ, phái đoàn hạn chế chỉ có
một sĩ quan là đại úy Ben mông. Brêbítxông khuyên Gămbiê nên bằng lòng
vì sự cho phép, hiệu quả bất ngờ ấy.
 

Ba trăm ngày mà Hiệp định Giơnevơ quy định đã trôi qua và các đại đội
cuối cùng của bán lữ đoàn lê dương thứ 13 đã ra khỏi trên chiếc tàu cũ Sơn
Tây, trong khi các tướng Cônhi và Vanuyxem ngày 18-5 đã lên tàu "Thành
phố Hải Phòng".
Ngày hôm sau, trung tá Hải quân Lêôxt nhét vào bụng của tàu La Tritđơrơ
(Sấm sét) các tàu nhỏ cuối cùng của ông ta, Đô đốc Kéc vin là người cuối
cùng rời Vịnh Hạ Long, đem cờ hiệu của ông lên tầu Giuynvéc. Để lại sau
mình hàng ngàn phần mộ, nước Pháp vĩnh biệt xứ Bắc Kỳ.
 

"Đại úy Ben mông có nhiệm vụ nhận biết các nghĩa địa và các nơi chôn cất
ở Điện Biên Phủ rồi xác định một số lượng phần mộ lớn nhất trong thời hạn
mà ông được giao", đoạn này được nêu lên trong báo cáo của tướng Giắccô,
quyền Tổng chỉ huy Đông Dương năm 1955, trước khi thêm vào lời giải
thích cụ thể như sau: "trong khuôn khổ nhiệm vụ của ông ta, không có việc

https://thuviensach.vn

tiến hành khai quật, cũng không có việc tìm kiếm những tù nhân đã chết
trên các nẻo đường bị bắt hoặc trong các trại".
 

Thành lập cuối tháng 5, phái đoàn gồm đại úy Ben mông và một phiên dịch
người Việt Nam. Phái đoàn không có một phương tiện gì để tìm tòi điều tra,
không có xe cộ, không có máy vô tuyến điện, không có dụng cụ, không
nhân viên. Chỉ nhận được sự bảo đảm là: "mọi cái sẽ tìm được tại chỗ”. Ben
mông sẽ xuất phát từ Sài Gòn đi Hà Nội, lưu lại thủ đô theo đúng luật lệ của
Chính quyền Cộng sản và sẽ bay đi Viêng Chăn của Lào, từ đó một chiếc
trực thăng quân sự Pháp sẽ đưa đi Điện Biên Phủ.
 

Ngày 4-6, Ben mông đáp máy bay thường xuyên đường bay Sài Gòn - Hà
Nội và gặp điều nhục nhã đầu tiên tại sân bay Gia Lâm: không có đại diện
nào của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đón. Ông tự triết lý rằng không nên
hy vọng được đi trên thảm đỏ trên lãnh thổ do Việt Minh kiểm soát. Cảnh
sát ở sân bay Gia Lâm cho phép ông gọi điện thoại và một giờ sau, một sĩ
quan quân đội nhân dân đưa ông về Hà Nội. Một cuộc gặp làm việc được
dự kiến vào ngày mai. Sau một đêm nghỉ ngơi, ông gặp lại những người đối
thoại và giới thiệu với họ kế hoạch làm việc của mình. Còn phải chờ đợi Ben mông báo cáo - kế hoạch của chúng tôi không được chấp thuận ngay
tức thì. (Chú thích: Báo cáo của đại úy Ben mông do con gái là Rasen
Mông roa - Ben mông thông báo cho tác giả. Là người cũ của đạo quân viễn
chinh Pháp (CEF) ở Italia và quân đội của Đờ Lattơrơ. Pôn Ben mông sinh
năm 1909 ở Isenscơ. Có vợ và hai con gái, Côlét và Rasen. ông mất ngày
18-3-1975 ở Sa tô Đ'ôlonnơ nơi ông làm thị trưởng từ năm 1966.)
 

Ngày lên đường được xác định là ngày 7-6. ông sẽ bay trên đường Hà NộI Viêng Chăn rồi một máy bay nhỏ được thuê riêng để đưa ông đến một căn
cứ Pháp trên Cánh đồng Chum, ở đó có trực thăng của đại úy Ginbe
Morítxông ngày hôm sau sẽ đưa ông đến "lòng chảo". Sinh năm 1917 ở

https://thuviensach.vn

Caiđông (Girôngđờ) viên phi công thuộc phi đoàn 02/065, tự hỏi sứ mệnh
của ông đại úy pháo binh này có điều gì bí mật mà lại được Việt Minh cho
phép hạ cánh xuống Điện Biên Phủ. Nhất là trong mùa mưa này? Các nhà
chức trách cộng sản không thể quên rằng những cuộc tìm kiếm như thế sẽ
rất khó khăn thậm chí không thể thực hiện được giữa vụ gió mùa.
 

Khi xuất phát, trực thăng của Morítxông gặp trời đẹp nhưng khi đến dãy núi
án ngữ chân trời, trời xấu đi, viên phi công không chui vào màn sương mù
đặc mà quay trở lại căn cứ. Đầu chiều, Ben mông và người phiên dịch lại
lên máy bay. Cánh quạt quay và đài điều khiển cho phép cất cánh. Thời
gian bay dự kiến khoảng một giờ và khi chiếc Sikorski làm động tác lướt
đầu tiên, viên sĩ quan có cảm giác là trực thăng không còn được lái nữa.
Morítxông quay lại phía ông và gào lên một tiếng gì đó mà Ben mông
không hiểu vì tiếng ồn của động cơ máy bay đã át đi. Người bạn đường của
ông dùng ngón tay chỉ vào một điểm ở phía trước máy bay và bỗng nhiên
tầm nhìn của vị hành khách bị mờ đi. ông ấy đã nhìn thấy? Viên phi công
kêu to "Nậm Rốm?".
 

Giữa những thửa ruộng nối tiếp nhau như những hình vẽ hình học diện tích
không đều nhau, Ben mông đưa mắt lần theo dòng sông đang uốn khúc,
chia đôi thung lũng từ bắc đến nam. Những đợt mưa gió mùa đã tăng lưu
lượng của các dòng sông nhánh lên gấp đôi và chỉ trong một phút thôi dã có
thể nhận ra các trung tâm đề kháng Élian, Huy ghét, Bêatơrít...
 

Ngày 7-5-1954, Ben mông đã đi bộ vượt qua cầu Mường Thanh và đã hòa
mình vào dòng tù binh vô tận mà người chiến thắng giục giã bước đi trên
đường mòn với những tiếng "mau lên" đầy hân hoan chiến thắng.
 

https://thuviensach.vn

Sau một cơn hấp hối chậm rãi, Điện Biên Phủ đã sụp đổ. Không có đầu
hàng, không có cờ trắng, chỉ có ngừng bắn đơn phương. Những chiến binh
cuối cùng của trận đánh lớn cuối cùng mà quân đội Pháp tiến hành trong 56
ngày đêm, không có thay phiên, đã nhận được lệnh tướng Đờ Caxtơri
ngừng bắn lúc 17 giờ 30.
 

***
 

Có những sự thất bại giống như những cái bạt tai không đáng phải chịu. 



Lượn ngoắt ngoéo giữa những cụm mây trên sườn núi, Morítxông lần lượt
tiếp cận và phát hiện được vùng đất mong chờ mà người ta cho đốt mấy bó
rơm làm hiệu: máy bay đã được chờ đợi. Ngày 8-6, lúc 15 giờ 30, Ben
mông giẫm lên mặt bùn lầy của thung lũng, không ngờ lại trở lại đây 396
ngày sau khi sự yên tĩnh đã trở về với xứ Thái. Trước đây bị tróc lột và đầy
những hố bom đạn, nay đất đai được che kín dưới màu xanh cây cối; địa
hình giống hệt như hồi tháng 5-1954 nhưng viên sĩ quan không ngửi thấy
mùi hăng hắc của trận đánh mà trái lại ông đang hít thở mùi nằng nặng của
rơm rạ bị ướt. Viên phi công bắt tay Ben mông, hẹn ông 15 ngày sau nghĩa
là ngày 23-6 sẽ đến. Được các đại diện của nhà chức trách địa phương, có
vài chiến sĩ bộ đội thờ ơ đi theo, đón tiếp, Ben mông hiểu rằng ông không
được đón tiếp như một người bạn. Quả vậy, hành lý của ông được khám xét
kỹ lưỡng "không có ngóc ngách nào là bị bỏ quên", ông nhận xét trong bản
báo cáo của mình. 



Người ta dẫn ông và người phiên dịch đến căn nhà tranh dành cho họ. Nó ở
cổng ngôi làng cũ đã được xây dựng lại, có khoảng năm chục ngôi nhà trên
đường dẫn đến Isaben, trung tâm đề kháng phía nam. Trong nhà có hai
phần: một bên là buồng có bốn giường cá nhân trải đệm Thái làm bằng cỏ
khô bên kia là nơi nghỉ, phòng tắm, nghĩa là hai bàn có ghế dài để ngồi ăn

https://thuviensach.vn

cơm và hai bàn khác nhỏ hơn, bên trên mỗi bàn có để một cái thau. 



Vừa mới đến chỗ ở, Ben mông đã được đón tiếp vị đại biểu của phía Việt
Nam Dân chủ Cộng hòa đến thăm, ông đưa giấy ủy nhiệm cho người đó.
Thông qua phiên dịch, người đại diện trả lời rằng ông sĩ quan Pháp có thể
tin cậy ở sự hợp tác của ông. Để đảm bảo "an ninh" cho phái đoàn, sáu
người bộ đội sẽ trú quân ở gần đó. Về ăn uống, người đại diện rất lấy làm
tiếc không thể cung cấp cho họ những thức ăn kiểu phương Tây, nhất là
bánh mì và rượu vang, những thực phẩm chưa được biết trong thung lũng. 



Ben mông báo cáo về: "ông ta bảo đảm rằng ông sẽ quan tâm để chúng tôi
không thiếu thốn gì và cố gắng cho làm những món ăn mà chúng tôi yêu
cầu. Để giữ gìn sức khỏe cho chúng tôi, ông bố trí một y tá để chăm sóc
chúng tôi và thuốc men mà chúng tôi có thể cần đến. Ngày mai, 9-6, hội
nghị họp vào 8 giờ sáng và hằng ngày họp vào 19 giờ để xem xét các công
việc cần thực hiện". 



Sáng ngày 9, được trang bị từ đầu đến chân, Ben mông chuẩn bị đi một
vòng khắp địa điểm thì người đại diện Việt Nam thông báo công việc chỉ có
thể bắt đầu từ ngày 11-6 vì Chính phủ cho dân chúng nghỉ hai ngày: "Đó là
một truyền thống địa phương", vị quan chức giải thích. 



Viên sĩ quan Pháp nhớ lại ông chỉ có kinh phí cho mười lăm ngày đã được
chuẩn bị tốt và ông còn dự tính công việc có thể kéo dài do có gió mùa và
các bãi mìn vẫn còn ở trong thung lũng, như người ta nói. Ông đại diện Việt
Nam khuyên hãy tin tường vào kinh nghiệm của nhân dân; bãi chiến trường
vẫn còn ở nguyên trạng và chẳng ai biết chính xác khu vực có mìn bắt đầu
từ đâu. Không thể kiếm được nhân công bản xứ trước ngày 11, Ben mông
bày tỏ mong muốn được tiến hành một cuộc trinh sát cá nhân và yêu cầu đó
được chấp thuận. Đến 14 giờ, có người phiên dịch đi theo và sĩ quan liên
lạc của quân đội Việt Nam cùng đi, Ben mông leo lên đến Élian 2 một trong
các quả đồi nằm ở phía đông nam trên tả ngạn sông Nậm Rốm. 

https://thuviensach.vn



Tiếp sau những trận chiến đấu ác liệt, trận đánh chiếm quả đồi này đã làm
cho quân đội Việt Nam phải trả giá đắt. Họ đã dựng lên đỉnh quả đồi những
cây tre lớn hình chữ thập lớn khoác vải dù để tưởng nhớ đến hàng trăm
người bị chôn vùi trong vùng đất bị bom đạn cày xới này. Từ trên điểm cao
Élian 2, Ben mông có tầm nhìn rộng rãi, ông thấy lờ mờ dưới cành lá,
những đường nét của một vài điểm tựa hơi khó nhìn vì ánh sáng phản
chiếu: Đôminíc 2, Clôdin, những điểm tựa đầu tiên của Trung tâm đề kháng
sân bay... Dưới chân ông, những hầm trú ẩn đã bị sập những đường hào đầy
ắp nước dường như muốn ẩn đi dưới chiếc áo choàng xanh lục của cây cỏ.
các nghĩa trang cũng đã biến mất, phải phát quang các bụi rậm. Nhưng nếu
đất có gà...