RUỘT ƠI LÀ RUỘT
Bí mật của thế giới bị lãng quên
—★—
Nguyên tác: Gut: The Inside Story of Our Body's
Most Underrated Organ
Tác giả: Giulia Enders
Dịch giả: Nguyễn Ngọc Tú
Thể loại: Y học
NXB: Thế giới
Năm xuất bản: 02-2014/Vn 10-2017

Cuốn sách này đặc biệt dành tặng cho tất cả những ông
bố bà mẹ đơn thân đã dồn tất cả tình yêu và công sức để
nuôi nấng con cái họ, như cách mà mẹ chúng tôi đã dành
cho tôi và chị gái.
Và dành tặng cho Hedi.

LỜI NÓI ÐẦU

Tôi được sinh ra bằng phương pháp mổ đẻ và
không được bú sữa mẹ. Điều đó khiến tôi trở thành
một điển hình cho những đứa trẻ mắc các bệnh về
đường ruột ở thế kỷ 21. Nếu lúc ấy tôi hiểu biết
nhiều hơn về đường ruột, hẳn tôi đã có thể đặt cược
vào những chứng bệnh mà mình có thể mắc phải sau
này. Đầu tiên tôi bị chứng không dung nạp lactose.
Tôi chưa từng nghĩ về chuyện tại sao khi lên năm
mình lại bỗng dưng có thể uống được sữa trở lại. Có
giai đoạn tôi béo lên, rồi có lúc lại gầy đi. Sức khỏe
của tôi ổn định trong một thời gian dài, cho tới khi
tôi có một “vết loét”.
Khi mười bảy tuổi, không rõ vì sao cẳng chân phải
của tôi xuất hiện một vết loét nhỏ gây đau. Vết loét
cứng đầu này mãi không chịu lành, thế là sau một
tháng tôi phải đi gặp bác sĩ. Cô bác sĩ cũng thực sự
không biết nguyên nhân là gì và kê cho tôi một loại
kem bôi. Ba tuần sau, các vết loét xuất hiện trên khắp
cả chân phải. Chẳng bao lâu sau chúng lan sang chân
trái, rồi hai tay và cả lưng. Đôi khi chúng xuất hiện cả
trên mặt. Thật may là lúc ấy đang mùa đông, nên
mọi người đều nghĩ rằng tôi bị giộp và một vết trầy
trên trán.
Không một bác sĩ nào có thể chữa khỏi cho tôi - họ
đưa ra vài chẩn đoán mơ hồ về một loại chàm thể

tạng nào đó do nguyên nhân thần kinh. Họ hỏi tôi có
bị căng thẳng hay gặp các vấn đề về tâm lý hay
không. Cortisone[1] giúp bệnh của tôi đỡ được một
chút, nhưng bệnh sẽ lập tức quay trở lại nếu như tôi
ngưng sử dụng loại thuốc này. Suốt cả một năm trời,
dù vào mùa đông hay mùa hè, tôi đều phải mang
thêm quần tất để ngăn không cho các vết loét rỉ nước
dính ra quần. Rồi tôi cũng lấy lại sự tự chủ và bắt đầu
tự mình tìm hiểu chứng bệnh này. Tình cờ tôi đọc
được một báo cáo về một người có tình trạng da
tương tự. Một người đàn ông đã mắc phải nó sau khi
dùng thuốc kháng sinh, và tôi cũng đã dùng một đợt
thuốc kháng sinh ngay trước khi vết loét đầu tiên
xuất hiện. Tôi nhận thấy rằng tuy các vết loét này
nằm trên da nhưng sự xuất hiện của chúng có thể do
một nguyên nhân nào đó bên trong cơ thể. Có lẽ đợt
điều trị kháng sinh ấy là nguyên nhân chính? Phải
chăng chúng đã ảnh hưởng đến đường ruột của tôi
theo một cách nào đó?
Kể từ đó trở đi, tôi thôi không điều trị da liễu nữa
mà bắt đầu nhìn nhận làn da của mình như là da của
một người có vấn đề về đường ruột, mặc dù tôi
không hiểu rõ đó là vấn đề gì. Tôi quyết định làm mọi
thứ có thể để tốt cho đường ruột. Tôi ngưng dùng các
sản phẩm từ sữa, loại bỏ hầu hết các thức ăn có chứa
gluten, uống các loại men vi sinh và cải thiện chế độ
ăn tổng thể. Tôi còn tự tiến hành một số thử nghiệm
khá điên rồ trên chính cơ thể mình. Nếu lúc đó tôi có

kiến thức về y khoa, chắc là tôi chả dám làm một nửa
trong số đó. Có lần tôi dùng quá liều hàm lượng kẽm
trong vài tuần, hậu quả là tôi mắc phải chứng nhạy
cảm quá mức với mùi trong suốt vài tháng sau đó.
Với một vài bí quyết, cuối cùng tôi đã kiểm soát
được tình trạng bệnh của mình. Thành công này
giúp tôi cảm thấy khá hơn và cũng nhờ trải nghiệm
với chính cơ thể mình tôi nhận ra rằng kiến thức là
sức mạnh. Đó là lúc tôi bắt đầu theo học y khoa.
Trong học kỳ thứ nhất ở trường y, tôi tham dự
một bữa tiệc và ngồi gần một người đàn ông có hơi
thở nặng mùi nhất mà tôi từng ngửi thấy. Đó không
phải là một dạng hôi miệng điển hình - không phải là
kiểu mùi hôi chứa hydrogen của một người đàn ông
trung niên đang rất căng thẳng, cũng không phải là
cái mùi hôi hám từ một bà cô lớn tuổi ăn quá nhiều
bánh kẹo ngọt. Một lúc sau tôi phải tránh ra ngồi chỗ
khác. Ngày hôm sau anh ta chết. Anh ta tự tử. Tôi
không thể nào quên đi anh ta được. Có lẽ nào đường
ruột của anh ta cũng góp phần vào chuyện này?
Cũng giống như tình trạng da của tôi vậy, thoạt đầu
có vẻ như là không liên quan gì? Giờ khi tôi đã có một
số kinh nghiệm trong trường y, tôi tự hỏi liệu có phải
chính một đường ruột nhẫn bệnh đã tạo ra thứ mùi
đó, và nếu đúng như vậy, liệu có phải nó ảnh hưởng
đến trạng thái tâm lý của người đàn ông ấy?
Một tuần sau, tôi quyết định chia sẻ mối nghi ngờ
này với một người bạn thân. Và một vài tháng sau

đó, chính người này trở chứng vật vã vì khá nặng.
Lần tiếp theo chúng tôi gặp nhau, cô ấy nói rằng có
thể giả định của tôi có lý, vì từ lúc bị bệnh này cô ấy
cảm thấy tồi tệ chưa từng thấy, cả về mặt thể chất
lẫn tinh thần. Những lời tâm sự ấy đã giúp tôi có
thêm động lực để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này.
Chẳng bao lâu sau, tôi phát hiện ra có cả một
chuyên ngành y khoa tìm hiểu về mối liên quan giữa
não bộ và đường ruột. Chuyên ngành này phát triển
rất nhanh. Khoảng mười năm trước, hầu như không
có công trình nghiên cứu nào về vấn đề này được
công bố; hiện nay đã có khoảng vài trăm bài báo
khoa học về chủ đề này. Sự ảnh hưởng của đường
ruột lên sức khỏe và cảm giác hạnh phúc của chúng
ta là một trong những hướng nghiên cứu mới của y
học hiện đại. Rob Knight, nhà hóa sinh học nổi tiếng
người Mỹ, phát biểu trên tạp chí Nature rằng lĩnh vực
nghiên cứu này có nhiều hứa hẹn không kém gì
ngành nghiên cứu tế bào gốc. Tôi đã tình cờ bước
chân vào một chuyên ngành mà càng ngày tôi càng
cảm thấy bị lôi cuốn.
Trong quá trình theo học ở trường y, tôi hiểu hơn
về lý do tại sao việc được sinh ra bằng phương pháp
mổ đẻ và không được bú sữa mẹ có thể ảnh hưởng
đến sức khỏe của tôi khi lớn lên. Tôi cũng nhận ra
rằng lĩnh vực này hiện vẫn đang bị lãng quên và
thậm chí bị xem thường trong y khoa. Điều này càng
đáng ngạc nhiên hơn khi bạn nhận ra rằng ruột của

chúng ta là một cơ quan tuyệt vời như thế nào. Nó
đóng góp tới hai phần ba hệ miễn dịch trong cơ thể,
nó có thể chiết xuất năng lượng từ bánh kẹp và xúc
xích chay, và tạo ra hơn hai mươi loại hoóc-môn độc
nhất vô nhị. Hầu hết các bác sĩ được học rất ít về điều
này trong quá trình đào tạo của họ. Khi tôi tham dự
một hội thảo chuyên đề về Hệ Vi Sinh Vật Trong Cơ
Thể Người Và Sức Khỏe Ký Chủ ở Lisbon vào tháng 5
năm 2013, số lượng người tham dự rất khiêm tốn.
Khoảng một nửa đến từ các viện nghiên cứu có
nguồn lực tài chính mạnh giúp cho họ trở thành
những người dẫn đầu trong lĩnh vực này, như là
Harvard, Yale, Oxford, và Phòng Thí nghiệm Sinh
học Phân tử châu Âu ở Đại học Heidelberg.
Thỉnh thoảng tôi cảm thấy sốc về việc các nhà
khoa học bàn thảo với nhau về các kết quả nghiên
cứu quan trọng của họ một cách bí mật mà không hề
thông báo gì cho công chúng. Giới hàn lâm thường
cẩn trọng và ít khi công bố kết quả nghiên cứu sớm,
thế nhưng nỗi lo sợ cũng có thể làm vụt mất những
cơ hội. Trong giới khoa học hiện nay, có một quan
điểm được chấp nhận rộng rãi là những người gặp
vấn đề về đường tiêu hóa thường bị những chứng rối
loạn về thần kinh của đường ruột. Đường ruột của
họ gửi tín hiệu tới vùng não bộ chuyên xử lý các cảm
xúc tiêu cực, mặc dù họ không làm điều gì tồi tệ.
Những bệnh nhân như vậy thường thấy khó ở nhưng
không biết nguyên nhân tại sao. Nếu các bác sĩ chỉ

đơn thuần điều trị cho họ giống như những bệnh
nhân có vấn đề về tâm thần thì có thể hoàn toàn
phản tác dụng! Và đây chỉ là một ví dụ cho thấy vì
sao một số kết quả nghiên cứu cần phải được công bố
nhanh chóng hơn.
Mục tiêu của tôi khi viết cuốn sách này chính là
như thế. Tôi muốn phổ biến rộng rãi kiến thức mới
này tới độc giả và truyền đạt các thông tin mà các
nhà khoa học chôn giấu trong các công trình khoa
học được xuất bản của họ và chỉ thảo luận với nhau
trong phòng kín tại các hội thảo khoa học, trong khi
ngoài kia những người bình thường đang cố tìm câu
trả lời. Tôi hiểu rằng có nhiều bệnh nhân đang chịu
đựng những chứng bệnh khó chịu và cảm thấy thất
vọng với giới y khoa. Tôi không thể cung cấp những
loại thuốc chữa bách bệnh, và việc giữ cho đường
ruột khỏe mạnh không phải là phương thuốc kỳ diệu
cho mọi thứ bệnh, nhưng điều mà tôi có thể làm
được là trình bày theo một cách thú vị nguyên nhân
vì sao đường ruột lại có sức quyến rũ đến như vậy,
các nghiên cứu mới đáng mong đợi hiện nay là gì, và
chúng ta sử dụng kiến thức mới này như thế nào để
cải thiện cuộc sống hằng ngày.
Chương trình học y khoa của tôi và chương trình
nghiên cứu sinh của tôi tại Viện Vi sinh học ở
Frankfurt[2], Đức, đã cho tôi các kỹ năng sàng lọc và
sắp xếp dữ liệu khoa học. Những trải nghiệm của
chính bản thân tôi đã giúp tôi phát triển được khả

năng truyền tải kiến thức này đến với mọi người. Chị
gái của tôi là người đã ủng hộ tôi, giúp tôi luôn đi
đúng hướng - lắng nghe tôi đọc to bản thảo cuốn
sách này và nói với tôi, với một nụ cười quyến rũ hết
cỡ. “Chị nghĩ tốt hơn là em nên viết lại đoạn đó”.

PHẦN MỘT

CẢM NHẬN VỀ RUỘT

Thế giới này sẽ thú vị hơn rất nhiều nếu chúng ta
nhìn xa hơn những thứ mà chúng ta có thể nhìn
thấy bằng mắt thường. Có rất nhiều thứ khác cho
chúng ta tìm hiểu! Nếu chúng ta bắt đầu nhìn kỹ
hơn, chúng ta có thể thấy một cái cây không đơn
thuần chỉ là một vật có hình dạng như cái muỗng.

Nói một cách rất đơn giản, “cái muỗng” là hình dạng
chung mà chúng ta thấy khi nhìn vào một cái cây:
một cái thân thắng và một phần ngọn có hình dạng
tròn. Nhìn hình ảnh ấy, mắt của chúng ta cho chúng
ta biết đó là “một thứ giống như cái muỗng”. Nhưng
bên dưới mặt đất có rất nhiều rễ, ít ra cũng bằng với
số nhánh cây bên trên. Não bộ của chúng ta lẽ ra phải
cho chúng ta biết đó là một vật gì đó giống như “quả
tạ”, nhưng nó không làm như vậy. Não bộ nhận hầu
hết thông tin từ đôi mắt của chúng ta, và những
thông tin đó rất ít khi giống hệt như hình ảnh của cái
cây được mô tả một cách đầy đủ trong sách. Vì vậy,
nó phân tích một cách trung thực khung cảnh khu
rừng chạy ngang qua mắt là tập hợp của những cái
muỗng.
Trong cuộc sống, nếu chúng ta cũng nhìn các sự
vật theo cách như vậy, chúng ta sẽ bỏ qua rất nhiều
điều tuyệt vời. Bên dưới lớp da của chúng ta luôn có
nhiều hoạt động. Cơ thể chúng ta không ngừng chảy,
bơm, hút, vắt, đốt cháy, sửa chữa và tái tạo. Trong cơ
thể người trưởng thành, cả một đội ngũ các cơ quan
tài tình đã phối hợp hiệu quả và hoàn hảo đến nỗi
năng lượng chúng cần cho các hoạt động đó chỉ bằng
hoặc thấp hơn năng lượng dành để thắp sáng một
bóng đèn 100 W. Cứ mỗi giây, thận của chúng ta lọc
máu một cách kỹ lưỡng còn hơn rất nhiều so với bộ
lọc cà phê - và trong hầu hết các trường hợp, thận cứ
tiếp tục làm việc như vậy trong suốt cuộc đời của

chúng ta. Phổi được thiết kế một cách thông minh để
chúng ta chỉ phải tiêu thụ năng lượng khi hít vào.
Thở ra là một quá trình thụ động không gây tiêu hao
năng lượng, vận hành giống như hoạt động của
chiếc ô tô đô chơi lên dây cót. Trong khi ai đó cứ ngồi
mà suy nghĩ rằng “Không có ai quan tâm đến mình
cả!” thì trái tim đang hoạt động liên tục suốt hai
mươi bốn giờ mỗi ngày, ở ngày thứ mười bảy ngàn và nó hoàn toàn có quyền cảm thấy tủi thân khi biết
chủ nhân của mình có suy nghĩ như vậy.
Nếu chúng ta có thể nhìn xa hơn những gì mắt
chúng ta thấy, chúng ta có thể thấy một cụm tế bào
phát triển thành cơ thể người như thế nào trong
bụng một người phụ nữ. Chúng ta bỗng nhận ra rằng
thực ra chúng ta được phát triển từ ba cái ống. Ống
thứ nhất chạy xuyên suốt cơ thể của chúng ta, với
một cái gút thắt ở chính giữa. Đây chính là hệ tim
mạch, và cái gút thắt ở trung tâm đó sau này phát
triển thành tim. Ống thứ hai chạy ít nhiều song song
với ống thứ nhất dọc theo sống lưng của chúng ta.
Sau đó, nó tạo thành một quả bong bóng đi chuyển
đến phần trên của cơ thể và nằm cố định ở đó.
Cái ống này chính là hệ thần kinh tỏa của chúng
ta, với tủy sống, bao gồm não bộ ở trên cùng và vô số
các nhánh thần kinh đến khắp các nơi trong cơ thể.
Ống thứ ba chạy đọc cơ thể chúng ta từ đầu này đến
đầu kia. Đây chính là ống ruột.

Ống ruột tạo ra nhiều cơ quan nội tạng của chúng
ta. Nó tạo nên các chổi nhô ra và phát triển dần dần
về bên phải và bên trái. Các chồi về sau này sẽ phát
triển thành phổi. Ở vị trí thấp hơn một chút, ống
ruột lại nhô ra và gan hình thành từ đó. Túi mật và
tụy cũng được tạo ra bởi phần này. Nhưng điều quan
trọng nhất là, chính bản thân ống ruột cũng bắt đầu
phát triển mỗi lúc một tài tình. Nó góp phần tạo nên
một cấu trúc miệng phức tạp, tạo ra thực quản với
khả năng di chuyển như một vũ công và túi dạ dày
nhỏ có khả năng dự trữ thức ăn trong vài giờ. Điều
quan trọng cuối cùng là ống ruột hoàn thành kiệt tác
của mình bằng việc tạo ra đường ruột.
Tim và não - hai kiệt tác của hai loại ống kia
thường được đánh giá cao. Chúng ta thường xem quả
tim có vai trò trung tâm trong cuộc sống vì nó bơm
máu đi khắp cơ thể. Bộ não cũng được ngưỡng mộ
bởi khả năng tạo ra số lượng hình ảnh và suy nghĩ
mới nhiều đến choáng váng trong mỗi giây. Nhưng
trong mắt của hầu hết mọi người thì ruột chỉ được
xem như bộ phận phục vụ cho việc đi vệ sinh. Ngoài
ra, người ta còn nghĩ rằng nó chỉ nằm trong bụng và
thỉnh thoảng gây “xì hơi”. Người ta thường cho rằng
nó không có chức năng gì đặc biệt. Công bằng mà nói
chúng ta đã đánh giá thấp ruột của mình. Nói thẳng
ra, chúng ta không chỉ đánh giá thấp nó mà còn có
cảm giác xấu hổ về nó!

Tôi hy vọng rằng cuốn sách này sẽ làm thay đổi
quan điểm đó, nhờ vào khả năng vốn có là giúp cho
chúng ta hiểu được nhiều thứ hơn so với những gì
chúng ta nhìn thấy xung quanh. Cây không phải là
cái muỗng, và ruột không phải là cơ quan ít quan
trọng nhất trong cơ thể của chúng ta. Đây là câu
chuyện bí mật về ruột.

VIỆC ÐI NGOÀI ÐƯỢC THỰC HIỆN NHƯ THẾ
NÀO? VÀ VÌ SAO CÂU HỎI NÀY QUAN TRỌNG

Một ngày nọ, người bạn ở cùng nhà với tôi đi tha
thẩn trong nhà bếp và nói, “Giulia, cậu đang học y thế cậu có biết việc đi ngoài được thực hiện như thế
nào không?” Bắt đầu cuốn tự truyện của tôi bằng câu
hỏi này thật không hay chút nào, nhưng chính câu
hỏi nhỏ đó đã thực sự làm thay đổi cuộc đời tôi. Tôi
đi vào phòng, ngồi trên nền nhà, lôi các quyển sách y
khoa ra đọc. Cuối cùng, câu trả lời mà tôi tìm ra đã
khiến tôi vô cùng kinh ngạc. Cái nhu cầu thiết yếu
hằng ngày không mấy đẹp đẽ này hóa ra lại ấn tượng
và phức tạp hơn tôi tưởng rất nhiều.
Mỗi lần chúng ta đi ngoài, đó là một hoạt động tài
tình - cả hai hệ thần kinh cùng phối hợp với nhau
không ngừng nghỉ để giúp tống chất thải ra ngoài
một cách kín đáo và vệ sinh nhất có thể. Trong khi
đó, có rất ít loài động vật khác có thể thực hiện được
công việc này một cách có trật tự và đáng ngưỡng
mộ như vậy. Để giúp chúng ta có thể đi ngoài một
cách hiệu quả, cơ thể chúng ta đã huy động rất nhiều
cơ chế và kỹ thuật. Điều ngạc nhiên đầu tiên chính là
sự tinh xảo của các cơ thắt. Phần lớn mọi người chỉ
biết đến cơ thắt ngoài: loại cơ mà chúng ta có thể
kiểm soát được một cách có ý thức, có thể đóng và
mở theo ý muốn của chúng ta. Gần đó, có một loại cơ

khác cũng rất giống như vậy - nhưng đối với cơ này,
chúng ta không kiểm soát một cách có ý thức được.
Mỗi loại cơ thắt chịu sự chi phối của một hệ thần
kinh khác nhau. Cơ thắt ngoài tuân thủ hoàn toàn
theo sự điều khiển của chúng ta. Khi bộ não của
chúng ta cho nó biết rằng đây là thời điểm không
thích hợp để đi vệ sinh thì cơ thắt ngoài sẽ tuân theo
và luôn đóng kín lại. Cơ thắt trong đại điện cho thế
giới tiềm thức của chúng ta. Cơ thắt trong không
quan tâm tới việc bà dì Bertha có đồng tình với việc
đánh rắm hay không. Nó chỉ quan tâm tới việc đảm
bảo cho mọi thứ bên trong bụng của chúng ta được
vận hành tốt. Có phải áp lực hơi trong bụng đang
tăng? Cơ thắt trong sẽ giúp điều chỉnh hiện tượng đó.
Nếu nó vận hành tốt thì bà dì Bertha sẽ đánh rắm
thường xuyên hơn. Nhiệm vụ chính của cơ thắt
trong là giúp cho mọi thứ hoạt động một cách trơn
tru và ở đúng chỗ của nó.
Cả hai cơ thắt phải hoạt động phối hợp với nhau.
Khi những chất thải của quá trình tiêu hóa thức ăn
tiến tới gần cơ thắt trong, theo phản xạ nó sẽ mở ra.
Nhưng nó không mở ra để cho tất cả các chất thải đi
qua cùng một lúc và giao hết trách nhiệm còn lại cho
cơ thắt ngoài. Trước tiên, nó chỉ cho một lượng nhỏ
chất thải đi qua. Cơ thắt ngoài và cơ thắt trong cách
nhau một khoảng và trên khoảng này có rất nhiều tế
bào thụ cảm. Các tế bào này phân tích những sản
phẩm chúng nhận được, kiểm tra xem chúng ở thể

đặc hay thể khí và truyền thông tin nhận được lên
não. Đây chính là lúc não bộ nhận ra rằng: “Đến lúc
cần đi ngoài rồi!” hoặc: “Đến lúc cần đánh rắm rồi!”
Sau đó thì não bộ sẽ làm một việc mà nó vốn rất giỏi
với sự thận trọng hết sức: điều chỉnh để đưa ra hành
động phù hợp với môi trường chúng ta đang ở. Nó so
sánh thông tin nhận được từ tai và mắt của chúng ta
với những dữ liệu về những trải nghiệm trước đây
mà nó lưu trong bộ nhớ. Bằng cách này, bộ não chỉ
tốn vài giây để đánh giá sơ bộ tình hình và truyền tín
hiệu lại cho cơ thắt: “Tớ đã xem xét, và chúng ta đang
ở trong phòng khách của bà dì Bertha. Nếu nhu cầu
lúc này chỉ là xì một chút hơi thật nhẹ nhàng thì
không sao, nhưng nếu là buồn đi ngoài thực sự thì
không phải ý hay đâu”.

Cơ thắt ngoài nhận được thông tin bèn tích cực co
thắt để đóng lại thậm chí còn chặt hơn lúc trước. Cơ
thắt trong nhận được tín hiệu từ cơ thắt ngoài và tôn
trọng quyết định ấy - lúc này thôi. Cả hai cơ thắt phối

hợp với nhau để kìm hãm quá trình này lại. Tất
nhiên, sớm hay muộn thì ta cũng cần phải đi vệ sinh
nhưng không phải lúc này. Sau một lúc, cơ thắt trong
lại thử lần nữa. Nếu lúc đó chúng ta đã trở về giữa
bốn bức tường quen thuộc, khi đó mọi thứ sẽ được
giải quyết!
Cơ thắt trong của chúng ta là một anh chàng bé
nhỏ nghiêm túc và dứt khoát. Khẩu hiệu của hắn là:
“Nếu cần phải tống ra, thì phải tống ra!” Không có
nhiều cơ hội để tranh luận với hắn. Trái lại, cơ thắt
ngoài phải đối phó với những thay đổi thất thường
và việc đặt ra nhiều lựa chọn của môi trường bên
ngoài. Về mặt lý thuyết, chúng ta có thể đi nhờ nhà
vệ sinh của người lạ, nhưng liệu đó có phải là một ý
kiến hay? Liệu tôi và bạn trai/ bạn gái của mình đã
quen thân đến mức có thể thoải mái đánh rắm trước
mặt nhau - và nếu đã đủ quen thân thì liệu có xấu
mặt không nếu tôi là người làm chuyện đó trước?
Nếu không đi vệ sinh ngay bây giờ, liệu tôi có nhịn
được tới tối không?
Việc nghiên cứu cơ thắt có thể không có giá trị đến
mức đạt được giải Nobel, nhưng trên thực tế các cơ
thắt liên quan đến một số vấn đề cơ bản nhất đối với
sự tồn tại của con người: nội tạng của chúng ta có
tầm quan trọng như thế nào đối với chúng ta, và
chúng ta cần có những thỏa hiệp gì với thế giới bên
ngoài? Có những người nhất định mím môi mím lợi
để nhịn đi ngoài, dù cho sau đó về nhà họ sẽ bị chứng

đau bụng hành hạ. Một số khác quyết định không
“nhịn” và có thể sau đó sẽ bị bà dì trêu đùa trong các
dịp họp mặt gia đình về việc đã từng đánh rắm ở nhà
bà. Có lẽ giải pháp tốt nhất là tùy cơ ứng biến.
Nếu chúng ta cứ nhịn đi vệ sinh quá nhiều lần
hoặc trong thời gian quá lâu, cơ thắt trong của chúng
ta bắt đầu cảm thấy bị bắt nạt. Trên thực tế, chúng ta
có thể huấn luyện lại nó hoàn toàn. Điều đó có nghĩa
là cơ thắt trong và các cơ xung quanh đã thường
xuyên chịu sự điều khiển của cơ thắt ngoài đến mức
bị lệ thuộc. Nếu sự giao tiếp giữa hai cơ thắt bị gián
đoạn hoàn toàn thì hiện tượng táo bón có thể xảy ra.
Thậm chí dù không nhịn đi ngoài như vậy, điều
tương tự cũng có thể xảy ra với phụ nữ trong quá
trình sinh con. Việc sinh nở có thể làm rách các sợi
dây thần kinh mong manh giúp liên kết hai cơ thắt
với nhau. Tin tốt là các dây thần kinh này có thể hồi
phục và liên kết lại. Dù bị tổn thương do sinh nở hay
do các nguyên nhân khác, có một phương pháp điều
trị rất tốt là liệu pháp phản hồi sinh học
(Biofeedback Therapy). Liệu pháp phản hồi sinh học
sẽ được tiến hành bởi các chuyên gia về tiêu hóa hoặc
ở các khoa tiêu hóa. Liệu pháp này nhằm mục đích
huấn luyện hai cơ thắt kết nối lại với nhau. Trong
liệu pháp này, người ta sử dụng máy đo cơ thắt trong
và cơ thắt ngoài xem chúng phối hợp với nhau hiệu
quả đến mức nào. Nếu như tín hiệu giữa hai cơ thắt
được thông suốt, máy sẽ báo hiệu bằng âm thanh

hoặc bằng ánh sáng. Việc này giống như một trò chơi
trên truyền hình, khi người thi có câu trả lời đúng thì
đèn được sáng lên và có tiếng “ting ting” - có điều
đây là phòng khám chuyên khoa chứ không phải ở
trên tỷ vi, và “người dự thi” được gắn các điện cực
cảm ứng vào bên trong hậu môn. Điều này nghe có
vẻ hơi thái quá nhưng rất đáng làm. Khi hai cơ thắt
có thể kết nối lại nhuần nhuyễn với nhau, việc đi vệ
sinh lại trở nên thoải mái dễ chịu.
Các cơ thắt, các tế bào thụ cảm, nhận thức và các
thử nghiệm với điện cực. Có lẽ cậu bạn cùng nhà của
tôi và các cô bạn gái đoan chính học chuyên khoa
kinh tế đang vui vẻ tụ tập trong bếp chuẩn bị bữa
tiệc sinh nhật của cậu ấy đều không mong chờ tôi
giải thích tất cả các điều trên để trả lời cho câu hỏi vu
vơ về cơ chế đi ngoài. Vậy nhưng, bữa tiệc vẫn diễn ra
vui vẻ và tôi nhận ra có rất nhiều người thực sự quan
tâm tới ruột. Trong bữa tiệc hôm đó, nhiều câu hỏi
mới thú vị đã được đưa ra. Có đúng là chúng ta chưa
ngồi đúng tư thế khi đi vệ sinh không? Làm thế nào
để ợ hơi một cách dễ dàng? Vì sao chúng ta lấy được
năng lượng từ nhiều loại thức ăn như thịt bò bít tết,
táo và khoai tây rán trong khi ô tô chỉ sử dụng được
một số nguồn nhiên liệu nhất định? Vì sao chúng ta
có ruột thừa? Vì sao shịt luôn có màu sắc giống
nhau?
Những người bạn cùng nhà đã biết cách nhận ra
vẻ mặt quen thuộc của tôi mỗi lần tôi vội vã chạy vào

bếp rồi hồ hởi kể cho họ nghe những câu chuyện về
ruột mà tôi vừa tìm hiểu được - chẳng hạn như các
loại bồn cầu ngồi xổm nhỏ xíu và loại phân phát
sáng.

BẠN CÓ NGỒI ĐÚNG TƯ THẾ KHÔNG?
Thỉnh thoảng việc chúng ta đặt câu hỏi về các thói
quen của mình cũng là một điều hay. Con đường mà
bạn đến bến xe buýt hằng ngày có thực sự là con
đường ngắn nhất và thú vị nhất hay không? Liệu
kiểu chải tóc vắt qua một bên để che mái đầu hói
trông có thanh lịch và bảnh bao hay không? Hoặc
bạn có thực sự ngồi đúng tư thế khi đi vệ sinh
không?
Không phải mỗi câu hỏi đều có được một câu trả
lời rõ ràng và chính xác, nhưng đôi khi một thử
nghiệm nhỏ có thể mở ra những triển vọng hoàn
toàn mới. Đây có lẽ là điều mà Dov Sikirov, một bác sĩ
người Israel, đã nghĩ đến khi ông đề nghị 28 người
tham gia vào nghiên cứu thực hiện việc đi vệ sinh
hằng ngày luân phiên theo ba tư thế: ngồi bệt lên
một cái bệ xí bệt thông thường; ngồi nửa bệt - nửa
xổm trên một bệ xí bệt thấp hơn bình thường; ngồi
xổm hoàn toàn trên bệ xí xổm.

Ông ghi lại thời gian cần thiết cho việc đi vệ sinh ở
mỗi tư thế và đề nghị những người tình nguyện
tham gia nghiên cứu đánh giá mức độ rặn của họ.
Kết quả thật rõ ràng. Ở tư thế ngồi xổm, thời gian
trung bình để đi ngoài là 50 giây kèm cảm giác thực
sự nhẹ nhõm và thỏa mãn. Ở tư thế ngồi bệt, thời
gian trung bình là 130 giây kèm cảm giác thỏa mãn
không hoàn toàn.
Vì sao lại có sự khác biệt? Ruột của chúng ta được
thiết kế với một cơ chế đóng mà ở tư thế ngồi bệt nó
không thể mở ra hoàn toàn. Nó được bao quanh bởi
một loại cơ giống như một sợi dây thòng lọng mà khi
chúng ta ở tư thế ngồi thẳng, hoặc đúng ra là tư thế
đứng, nó sẽ kéo ruột lên, tạo nên một chỗ gập ở trực
tràng. Đây là cơ chế bảo vệ thêm, ngoài hai người bạn

cũ của chúng ta - hai cơ thắt. Nếu nhà bạn có ống
nước tưới vườn, bạn sẽ dễ hình dung ra cơ chế này.
Bạn nhờ chị gái xem giúp tại sao không có nước chảy
ra từ ống nước tưới vườn. Khi chị bạn kiểm tra đến
gần miệng ống, bạn nhanh tay mở ngay đoạn ống
đang gập lại, và vài phút sau cha mẹ bạn biết thế là
bạn bị phạt cả tuần liên.
Giờ lại quay trở lại với cơ chế đóng gập của trực
tràng: nó có nghĩa là shịt của chúng ta đi vào một góc
cua. Giống như một chiếc ô tô đang đi trên đường
cao tốc, rẽ vào một góc cua có nghĩa là shịt của chúng
ta phải hãm vận tốc lại. Vì vậy, khi chúng ta ở tư thế
ngồi hoặc đứng, shịt sẽ được giữ lại mà không tốn
nhiều sức lực của các cơ thắt. Nếu như các cơ thòng
lọng này thả lỏng, giống như chỗ gập duỗi thẳng ra,
con đường phía trước trở nên thẳng và shịt được tự
do lưu thông.
Từ thời xa xưa, tư thế ngồi xổm đã là tư thế đi
ngoài tự nhiên nhất của loài người. Loại xí bệt hiện
đại chỉ bắt đầu xuất hiện vào cuối thế kỷ 18 khi mà
người ta bắt đầu xây nhà vệ sinh bên trong nhà.
Nhiều người cho rằng chỉ có người tiền sử mới ngồi
xổm khi đi ngoài, nhưng lập luận này thường bị các
chuyên gia về y khoa phản đối. Ai đã kết luận rằng
ngồi xổm sẽ giúp cơ thư giãn hơn và kéo thẳng
đường tống phân? Các nhà nghiên cứu Nhật Bản đã
cho những người tình nguyện tham gia nghiên cứu
ăn một loại chất có khả năng phát sáng rồi cho chụp

X-quang trong lúc họ đang đi ngoài ở các tư thế khác
nhau. Họ phát hiện ra hai điều thú vị. Điều thứ nhất
là ngồi xổm thực sự giúp cho đường ruột thẳng hơn,
đẹp hơn và dẫn đến việc đi ngoài dễ và trơn tru hơn.
Điều thứ hai là có một số người tử tế đến mức tình
nguyện để cho các nhà nghiên cứu cho họ ăn những
chất phát sáng rồi chụp phim X-quang cả lúc họ đi
ngoài, vì mục tiêu khoa học. Tôi nghĩ cả hai điều này
đều rất ấn tượng.

Bệnh trĩ, các bệnh về tiêu hóa như viêm túi thừa,
thậm chí là táo bón chỉ phổ biến ở những quốc gia
mà người ta thường ngồi lên một loại bệ đỡ khi đi
ngoài. Nguyên nhân không phải do mô bị yếu, nhất
là ở người trẻ, mà là do sự gia tăng áp lực ở hậu môn
trực tràng. Ở một số người, khi bị căng thẳng, tất cả
các cơ bụng của họ có xu hướng bị căng. Thường thì
họ không nhận ra điều đó. Các búi trĩ thích tránh áp
lực từ bên trong như vậy bằng cách thòng ra bên
ngoài hậu môn. Túi thừa là những cái túi nhỏ phình
ra có hình dạng như bóng đèn ở trên thành ruột,
được hình thành do các mô của ruột bị phồng ra khi
chịu áp lực lâu dài.
Tất nhiên, ngoài tư thế đi vệ sinh không đúng cách
ra còn có nhiều nguyên nhân khác gây ra bệnh trĩ và
viêm túi thừa; tuy nhiên, có một sự thật là 1,2 tỷ
người trên trái đất đang áp dụng tư thế ngồi xổm khi
đi ngoài hầu như không mắc chứng viêm túi thừa và
lại càng ít khi bị trĩ. Ngược lại, ở phương Tây, chúng
ta cứ rặn các mô ruột của mình cho tới khi chúng sa
ra ngoài và ta phải nhờ bác sĩ phẫu thuật cắt bỏ đi.
Liệu có phải chúng ta chịu đựng tất cả những việc
này chỉ vì chúng ta cho rằng ngồi lên một cái bệ xí
bệt khi đi vệ sinh là “văn minh” hơn so với ngồi xổm?
Các bác sĩ tin rằng rặn quá nhiều hay rặn quá thường
xuyên khi đi ngoài có thể thực sự làm tăng nguy cơ bị
dãn tĩnh mạch, đột quỵ hoặc bất tỉnh khi đi ngoài xỉu trong nhà vệ sinh.

Có lần tôi nhận được tin nhắn từ một người bạn
đang đi du lịch ở Pháp với nội dung rằng “Người
Pháp thật điên rồ! Ai đó đã trộm mất các bệ xí trong
ba nhà vệ sinh ở ba điểm dừng chân cuối cùng của
mình!” Tôi bật cười, trước tiên vì tôi không tin bạn
mình đang nghiêm túc, sau đó là vì nó làm tôi nhớ về
trải nghiệm đầu tiên của tôi về bệ xí xổm ở Pháp.

Sau cơn thất vọng khi nhìn thấy cái nhà vệ sinh
trống rỗng, tôi đã tự càm ràm với chính mình: “Vì

sao mình lại bị buộc phải ngồi xổm ở đây trong khi
việc lắp đặt một bệ xí bệt đâu có khó?” Hầu hết ở
khắp châu Á, châu Phi và miền Nam châu Âu, người
ta đi vệ sinh một cách nhanh chóng ở những bệ xí
xổm như thế. Trong khi chúng ta lại mất rất nhiều
thời gian đọc báo trong lúc chờ đi ngoài xong, thận
trọng gấp giấy vệ sinh lại để chuẩn bị chùi, ngó
nghiêng các góc nhà vệ sinh xem chúng có bẩn đến
mức cần được lau dọn chưa, hoặc nhìn chằm chằm
vào bức tường đối diện.
Khi tôi đọc chương này cho gia đình mình nghe
lúc ở trong phòng khách, tôi nhìn thấy vẻ mặt lúng
túng của họ. Liệu chúng ta có nhất thiết phải rời bỏ
cái bệ xí bệt bằng sứ sang trọng để ngồi xổm chênh
vênh trên một cái xí xổm khi đi ngoài? Tất nhiên là
không rồi, dù có bị trĩ hay không! Phải nói rằng leo
lên ngồi xổm trên chỗ bệ xí bệt để đi ngoài là một
việc làm khá thú vị. Nhưng chúng ta không nhất
thiết phải làm như vậy. Chúng ta có thể nhổm lên. À
thì, khi việc đi ngoài không được dễ dàng lắm thì đây
là một ý tưởng không tôi chút nào. Để làm như vậy,
bạn chỉ cần hơi cúi người về phía trước và đặt hai
chân lên trên chỗ để chân đặt ở phía trước bệ xí, và
thế là ổn! - tất cả các góc đều chuẩn, và bạn có thể
đọc báo, xếp giấy vệ sinh, và nhìn chằm chằm vào
tường mà không phải bận tâm gì.

CỔNG VÀO RUỘT

Có thể bạn sẽ nghĩ rằng phần tận cùng của ruột sẽ
cho chúng ta nhiều sự ngạc nhiên vì đó là thứ mà
chúng ta thường ít khi nghĩ tới. Nhưng tôi không cho
rằng đó là lý do thực sự. Ở nơi bắt đầu của ruột, hay
cổng vào, cũng có rất nhiều điều đáng ngạc nhiên dù cho đó là vùng chúng ta tiếp xúc trực tiếp khi
đánh răng mỗi buổi sáng.

Bạn có thể tìm ra những bí mật này bằng chiếc
lưỡi của mình. Trong miệng của bạn có bốn điểm
nhỏ. Hai trong số đó nằm bên trong má, ở gần
khoảng giữa má và đối điện với răng hàm trên. Nếu
bạn dùng chiếc lưỡi của mình để khám phá khu vực
này, bạn sẽ cảm nhận được hai chỗ gồ lên nho nhỏ.
Nếu để ý đến chúng, hầu hết mọi người nghĩ rằng
chỗ này gỗ lên là do họ đã cắn phải má, nhưng thực
tế không phải như vậy. Những núm nhỏ này được

bác sĩ gọi là lỗ tuyến mang tai, đều nằm ở cùng một
vị trí bên trong má của mỗi người. Hai điểm khác
nằm ẩn dưới lưỡi, ở ngay hai bên dây hãm lưỡi - nếp
gấp dưới lưỡi nối lưỡi với sàn miệng. Bốn lỗ nhỏ này
cung cấp nước bọt cho miệng.
Các lỗ bên trong gò má tiết nước bọt ngay lập tức
khi cần - ví dụ như khi chúng ta ăn. Hai lỗ nhỏ bên
dưới lưỡi thì lại tiết nước bọt liên tục. Nếu như bạn
có thể chui vào những lỗ này và bơi ngược dòng nước
bọt, bạn sẽ đến được các tuyến nước bọt chính.
Chúng tạo ra hầu hết lượng nước bọt - khoảng 0,7 tới
1 lít mỗi ngày. Nếu bạn đưa tay miết dọc từ cổ lên
đến má, bạn sẽ cảm nhận được hai vùng nhô lên hơi
tròn và mềm. Để tôi giới thiệu với bạn nhé? Đó chính
là các tuyến nước bọt chính.
Hai lỗ dưới lưỡi, là hai nơi tiết nước bọt liên tục,
nằm ngay phía sau các răng cửa hàm dưới, vốn là
những răng hay bị đóng cao răng. Nguyên nhân là vì
trong nước bọt của chúng ta có chứa chất có thành
phần là canxi nhằm giúp cho răng của chúng ta chắc
hơn. Nhưng nếu răng cứ liên tục bị bám canxi thì đó
cũng không phải là điều tốt. Các cặn thức ăn có trong
miệng sẽ bị giữ lại và “bị vôi hóa”. Vấn đề không nằm
ở chính bản thân cao răng mà bởi bề mặt gồ ghề của
nó là nơi trú ngụ tốt cho các loại vi khuẩn gây sâu
răng và các bện...