LIÊN ĐOÀN LUẬT SƯ VIỆT NAM

JICA PHÁP LUẬT 2020

SỔ TAY LUẬT SƯ
TẬP 1
LUẬT SƯ VÀ HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT
Hà Nội - 2017

CÁC TÁC GIẢ BIÊN SOẠN
PHẦN 1 : LUẬT SƯ, TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ, TỔ CHỨC
XÃ HỘI - NGHỀ NGHIỆP LUẬT SƯ
Chương 1 : Vị trí, vai trò và chức năng xã hội của
luật sư

LS.TS. Đỗ Ngọc Thịnh

Chương 2 : Tổ chức hành nghề luật sư

LS. Trần Tuấn Phong

Chương 3 : Tổ chức xã hội - nghề nghiệp luật sư

LS.TS. Đỗ Ngọc Thịnh

PHẦN 2 : KỸ NĂNG HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ CHUNG CỦA LUẬT SƯ
KHI CUNG CẤP DỊCH VỤ PHÁP LÝ
Chương 4 : Phạm vi cung cấp dịch vụ pháp lý của LS. Trương Nhật Quang
luật sư
và Lê Hoàng Nam
Chương 5 : Kỹ năng chung của luật sư khi cung LS. Nguyễn Hưng Quang
cấp dịch vụ pháp lý
Chương 6 : Cơ sở tính thù lao luật sư, thủ tục báo LS.Ths. Nguyễn Minh Tâm
giá dịch vụ và soạn thảo Hợp đồng dịch
vụ pháp lý
Chương 7 : So sánh phạm vi hành nghề luật sư với LS.TS. Nguyễn Đình Thơ
một số nghề luật khác
Chương 8 : Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp LS.TS. Phan Trung Hoài
luật sư
Chương 9 : Chế độ kế toán và quyết toán thuế LS.TS. Phan Trung Hoài
trong hoạt động của tổ chức hành nghề
luật sư

LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Công cuộc Đổi mới của Việt Nam đã trải qua hơn 30 năm và đạt được
những thành tựu rất đáng ghi nhận, đặc biệt là về kinh tế - xã hội, cùng với đó
là sự hoàn thiện từng bước của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Hệ
quả của sự phát triển nhanh chóng này chính là rất nhiều các vấn đề ngày càng
phức tạp trong sản xuất kinh doanh, quan hệ xã hội. Do đó, sự có mặt của Luật
sư trong việc giải quyết các tranh chấp và tư vấn trong nhiều lĩnh vực là rất cần
thiết và đã trở nên không còn xa lạ. Luật sư ngày nay được nhìn nhận với tư
cách là một nghề nghiệp có vị thế và vai trò quan trọng, góp phần không nhỏ
trong việc đem lại công bằng, bình đẳng cho xã hội.
Chính vì vị trí, vai trò và chức năng xã hội đặc biệt quan trọng như vậy,
các Luật sư ngoài những kiến thức pháp luật sâu rộng, còn cần phải có những
hiểu biết phong phú về nhiều lĩnh vực, đặc biệt, phải là người có đạo đức trong
sáng, giàu lòng trắc ẩn và có tinh thần dũng cảm, luôn bảo vệ chính nghĩa.
Muốn trở thành Luật sư, một cá nhân phải trải qua thời gian dài với không ít
thử thách trong việc tích lũy kinh nghiệm, tạo dựng uy tín cá nhân. Vì vậy,
nhiều Luật sư mới vào nghề có thể sẽ bỡ ngỡ và lúng túng trong xử lý các vụ
việc cụ thể.
Với mục đích đào tạo những Luật sư vừa “hồng” vừa “chuyên”, xây dựng
đội ngũ Luật sư Việt Nam ngày càng vững mạnh, Liên đoàn Luật sư Việt Nam
phối hợp với Cơ quan hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) biên soạn bộ Sổ tay
luật sư gồm 3 tập và xuất bản tại Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
Theo LS.TS. Phan Trung Hoài - Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt
Nam, Trưởng Tiểu ban xây dựng Sổ tay luật sư thì bộ sách này là tập hợp
những kinh nghiệm quý báu được chắt lọc theo kiểu “rút ruột nhả tơ” của
những Luật sư có thâm niên và uy tín trong nghề, với tinh thần “cầm tay chỉ
việc” nhằm dìu dắt thế hệ luật sư trẻ vững vàng hơn trong con đường hành
nghề luật sư đầy khó khăn, thử thách.

6 ♦ SỔ TAY LUẬT SƯ - Tập 1
Vì vậy, ngoài những lý thuyết chung, bộ sách tập trung vào trình bày các
kỹ năng hành nghề, bao gồm: Kỹ năng cứng liên quan đến thực hành, áp dụng
pháp luật và kỹ năng mềm trong quá trình cung cấp dịch vụ pháp lý mà các
Luật sư cần chú ý. Bộ sách được chia làm 3 tập với nội dung chính như sau:
Tập 1 - Luật sư và hành nghề luật sư: Giới thiệu những nội dung cơ bản về
Luật sư và nghề luật sư. Ngoài ra, Tập 1 cũng đề cập các vấn đề cơ bản nhưng
đặc biệt quan trọng mà mỗi Luật sư cần quan tâm, như: Thù lao luật sư; Bảo
hiểm trách nhiệm nghề nghiệp luật sư; Hợp đồng dịch vụ pháp lý; Chế độ tài
chính, kế toán và thuế mà Tổ chức hành nghề luật sư cần tuân thủ,...
Tập 2 - Kỹ năng hành nghề luật sư trong tố tụng hình sự, hành chính, dân
sự: Giới thiệu những kỹ năng hành nghề của Luật sư khi tham gia tranh tụng
trong các vụ án hình sự, hành chính, dân sự. Ngoài ra, Tập 2 cũng cung cấp
một số vấn đề cơ bản và những kỹ năng mà Luật sư cần có khi tham gia tố
tụng trọng tài.
Tập 3 - Kỹ năng hành nghề luật sư tư vấn trong lĩnh vực đầu tư, kinh
doanh, thương mại: Giới thiệu những kỹ năng hành nghề của Luật sư trong
lĩnh vực tư vấn đầu tư, kinh doanh, thương mại, đặc biệt là các lĩnh vực xây
dựng, mua bán - sáp nhập (M&A), bất động sản,... Bên cạnh đó, Tập 3 còn
cung cấp một số quy trình tư vấn cũng như mẫu văn bản tư vấn cụ thể mà các
Luật sư có thể tham khảo khi thực hiện các dịch vụ tư vấn đặc thù.
Bộ Sổ tay luật sư (3 tập) thực sự là món quà có ý nghĩa của lớp luật sư đàn
anh gửi tặng cho các thế hệ đi sau. Tuy nhiên, do đây là công trình của nhiều
tác giả và được biên soạn trong một thời gian ngắn nên chắc chắn sẽ còn một
số thiếu sót. Các tác giả và Nhà xuất bản rất mong nhận được ý kiến đóng góp
của độc giả để bộ sách tiếp tục được hoàn thiện trong những lần xuất bản sau.
Xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc.
Tháng 9 năm 2017
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

MỤC LỤC
Lời Nhà xuất bản

5

Lời nói đầu

11

Phần 1
LUẬT SƯ, TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ,
TỔ CHỨC XÃ HỘI - NGHỀ NGHIỆP CỦA LUẬT SƯ

17

Chương 1
VỊ TRÍ, VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG XÃ HỘI
CỦA LUẬT SƯ

19

I. Nhận thức về nghề luật sư

19

II. Vị trí, vai trò của Luật sư

24

III. Chức năng xã hội của Luật sư

32

Chương 2
TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ

37

I. Phát triển lĩnh vực hành nghề

37

II. Lựa chọn hình thức tổ chức hành nghề luật sư

38

III. Địa điểm và cách tổ chức trụ sở làm việc

41

IV. Quy trình tiếp nhận khách hàng

43

V. Nhận diện thương hiệu tổ chức hành nghề luật sư

44

VI. Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp luật sư

46

VII. Quan hệ giữa Luật sư với tổ chức hành nghề luật sư và cơ quan
quản lý nhà nước

48

8 ♦ SỔ TAY LUẬT SƯ - Tập 1
Chương 3
TỔ CHỨC XÃ HỘI - NGHỀ NGHIỆP CỦA LUẬT SƯ

49

I. Cơ sở pháp lý

49

II. Vị trí, vai trò

50

III. Cơ cấu tổ chức và bộ máy nhân sự của tổ chức xã hội - nghề
nghiệp của luật sư

54

IV. Kết luận

66

Phần 2
KỸ NĂNG HÀNH NGHỀ CHUNG CỦA LUẬT SƯ
KHI CUNG CẤP DỊCH VỤ PHÁP LÝ

67

Chương 4
PHẠM VI CUNG CẤP DỊCH VỤ PHÁP LÝ CỦA LUẬT SƯ

69

I. Tư vấn pháp luật

72

II. Tham gia tố tụng

84

III. Đại diện ngoài tố tụng

94

IV. Các dịch vụ pháp lý khác

97

Chương 5
KỸ NĂNG CHUNG CỦA LUẬT SƯ
KHI CUNG CẤP DỊCH VỤ PHÁP LÝ

102

I. Kỹ năng tiếp xúc trực tiếp khách hàng

102

II. Kỹ năng tư vấn trong hoạt động của Luật sư

114

III. Kỹ năng tham gia trong các vụ án hình sự, hành chính, dân sự,
lao động, hôn nhân, kinh doanh, thương mại

126

Chương 6
CƠ SỞ TÍNH THÙ LAO LUẬT SƯ,
THỦ TỤC BÁO GIÁ DỊCH VỤ VÀ
SOẠN THẢO HỢP ĐỒNG DỊCH VỤ PHÁP LÝ

147

I. Cơ sở tính thù lao luật sư, báo giá dịch vụ

147

II. Soạn thảo hợp đồng dịch vụ pháp lý

152

III. Chấm dứt hợp đồng và thanh lý hợp đồng dịch vụ pháp lý

157

IV. Mẫu hợp đồng dịch vụ pháp lý

158

MỤC LỤC ♦

Chương 7
SO SÁNH PHẠM VI HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ
VỚI MỘT SỐ NGHỀ LUẬT KHÁC

9

166

I. Tính chất nghề nghiệp và phạm vi hành nghề của Luật sư

166

II. So sánh phạm vi hành nghề luật sư với một số nghề khác

172

Chương 8
BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM NGHỀ NGHIỆP LUẬT SƯ

179

I. Khuôn khổ pháp lý và sự cần thiết về việc bảo hiểm trách nhiệm
nghề nghiệp luật sư

179

II. Các điểm loại trừ, các gói sản phẩm và giải quyết khiếu nại liên
quan đến bảo hiểm nghề nghiệp luật sư

183

III. Một số điểm cần lưu ý

188

IV. Danh sách các công ty cung cấp bảo hiểm trách nhiệm nghề
nghiệp luật sư, các mẫu hợp đồng bảo hiểm và các mẫu giấy tờ
liên quan

190

Chương 9
CHẾ ĐỘ KẾ TOÁN VÀ QUYẾT TOÁN THUẾ
TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ

224

I. Tổng quan chung

224

II. Các văn bản pháp lý hiện hành liên quan đến hoạt động của
Văn phòng luật sư, Công ty luật hợp danh

226

III. Các vấn đề liên quan đến tài chính kế toán của các văn phòng
luật sư và công ty luật hợp danh

227

IV. Biểu mẫu, sổ sách kế toán của tổ chức hành nghề luật sư

230

LỜI NÓI ĐẦU
Ngay từ khi được thành lập vào tháng 5-2009 đến nay, một trong
những nhiệm vụ trọng tâm của Liên đoàn Luật sư Việt Nam là đào tạo,
bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và kỹ năng hành nghề cho các Luật
sư, người tập sự hành nghề luật sư nhằm đáp ứng ngày càng cao nhu cầu
cung cấp dịch vụ pháp lý cho các chủ thể xã hội. Mặc dù trước khi trở
thành Luật sư, người tập sự hành nghề luật sư đã được trải qua chương
trình đào tạo tại Học viện Tư pháp, tập sự tại các tổ chức hành nghề,
nhưng nhiều Luật sư trẻ mới vào nghề còn bỡ ngỡ, lúng túng trong việc
tích lũy kinh nghiệm hành nghề. Từ thực tế nêu trên, Ban Thường vụ,
Thường trực Liên đoàn Luật sư Việt Nam đã quyết tâm trang bị cho các
Luật sư và người tập sự hành nghề luật sư một công cụ hữu hiệu song
hành với họ trong quá trình hành nghề.
Sổ tay Luật sư là sản phẩm nằm trong khuôn khổ của dự án Hợp tác
kỹ thuật trong lĩnh vực pháp luật giữa Chính phủ Nhật Bản và Chính
phủ Việt Nam thông qua Cơ quan hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và
các cơ quan, tổ chức phía Việt Nam, trong đó Liên đoàn Luật sư Việt
Nam là một trong các tổ chức đối tác của Dự án JICA. Để thực hiện
nhiệm vụ quan trọng nói trên, Liên đoàn Luật sư Việt Nam đã ban hành
Quyết định số 161/QĐ-LĐLSVN ngày 28-2-2015 (Quyết định bổ sung
số 114/QĐ-LĐLSVN ngày 04-8-2016) thành lập Tiểu ban xây dựng
Sổ tay Luật sư do LS.TS. Phan Trung Hoài - Phó Chủ tịch Liên đoàn
Luật sư Việt Nam làm Trưởng Tiểu ban, chịu trách nhiệm trước Ban
Thường vụ về việc triển khai tổ chức thực hiện Sổ tay Luật sư theo tiến
độ đã thống nhất với JICA.

12 ♦ SỔ TAY LUẬT SƯ - Tập 1

Tiểu ban xây dựng Sổ tay Luật sư đã tổ chức nhiều phiên họp, các
cuộc hội thảo với sự tham gia của đông đảo của các Luật sư có thâm
niên, nhiều kinh nghiệm để góp ý xây dựng Đề cương Sổ tay Luật sư,
đồng thời tham khảo các dạng sổ tay luật sư tương tự ở nhiều quốc gia
như Mỹ, Canađa, Cộng hòa Liên bang Đức, Nhật Bản, Campuchia, v.v..
Sau nhiều nỗ lực triển khai, Tiểu ban Sổ tay Luật sư đã quyết định trình
phương án xây dựng Sổ tay Luật sư thành 3 tập, phân công các Luật sư
viết từng chuyên đề, với kết cấu:
Tập 1 - Luật sư và hành nghề luật sư: Giới thiệu những nội dung cơ
bản về Luật sư, vị trí, vai trò và chức năng; Tổ chức hành nghề luật sư;
Tổ chức xã hội - nghề nghiệp của Luật sư; Phạm vi cung cấp dịch vụ
pháp lý của Luật sư; Kỹ năng chung của Luật sư khi cung cấp dịch vụ
pháp lý; Cơ sở tính thù lao luật sư, thủ tục báo giá dịch vụ và soạn thảo
Hợp đồng dịch vụ pháp lý; Chế độ bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp
luật sư; Chế độ kế toán và quyết toán thuế đối với tổ chức hành nghề
luật sư; So sánh phạm vi hành nghề luật sư với một số nghề luật khác.
Tập 2 - Kỹ năng hành nghề luật sư trong tố tụng hình sự, hành
chính, dân sự: Giới thiệu những kỹ năng hành nghề của Luật sư tham
gia tranh tụng các loại vụ án hình sự, hành chính, dân sự và kỹ năng
của Luật sư khi tham gia tố tụng trọng tài, cụ thể bao gồm: (1) Kỹ
năng cơ bản của Luật sư khi tham gia tố tụng hình sự và kỹ năng cụ
thể đối với một số vụ án xâm phạm an ninh quốc gia; buôn bán, tàng
trữ, sử dụng ma túy, tham nhũng; bào chữa, bảo vệ quyền lợi hợp pháp
cho người dưới 18 tuổi, cho pháp nhân thương mại phạm tội; (2) Kỹ
năng hành nghề của Luật sư trong các vụ án hành chính; (3) Kỹ năng
cơ bản của Luật sư tham gia tố tụng dân sự và kỹ năng cụ thể đối với
một số loại vụ án cụ thể như hôn nhân - gia đình, tranh chấp thừa kế,
tranh chấp lao động, tranh chấp đất đai, bồi thường thiệt hại ngoài
hợp đồng, v.v..
Tập 3: Kỹ năng hành nghề luật sư tư vấn trong lĩnh vực đầu tư, kinh
doanh, thương mại: Giới thiệu kỹ năng hành nghề của Luật sư trong
lĩnh vực đầu tư, kinh doanh, thương mại, tập trung chuyên sâu trong các

LỜI NÓI ĐẦU ♦

13

lĩnh vực như: Tư vấn đầu tư vào các dự án; Tư vấn thành lập và hoạt
động của doanh nghiệp; Mua bán doanh nghiệp; Tư vấn lĩnh vực bất
động sản; Tư vấn lĩnh vực xây dựng; Tư vấn lĩnh vực lao động; Tư vấn
lĩnh vực vay vốn ngân hàng; Tư vấn lĩnh vực sở hữu trí tuệ, quyền tác
giả; Tư vấn lĩnh vực hợp đồng thương mại và mua bán hàng hóa quốc
tế; Tư vấn lĩnh vực thương mại quốc tế, v.v..
Trên tinh thần làm việc hết sức trách nhiệm và khẩn trương, những
Luật sư được phân công thực hiện các chuyên đề đã cố gắng hoàn thành
đúng thời hạn. Sau đó, Liên đoàn Luật sư Việt Nam quyết định thành lập
Hội đồng thẩm định theo Quyết định số 13/QĐ-LÐLSVN ngày 13-02-2017
bao gồm 8 thành viên do Luật sư Nguyễn Văn Chiến - Phó Chủ tịch Liên
đoàn Luật sư Việt Nam làm Chủ tịch, tiến hành 4 cuộc họp vào các tháng
2, 3, 5 năm 2017 để góp ý, hoàn thiện nội dung, đồng thời phối hợp với
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản thành sách.
Có thể nói, Sổ tay Luật sư là thành quả, được xem như sự “rút ruột
nhả tơ” của nhiều Luật sư tâm huyết, với mong muốn truyền lại những
kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm quý báu của mình nhằm chia sẻ, đưa ra
những góp ý bổ ích, giải pháp đối với các tình huống nảy sinh trong quá
trình hành nghề đối với các Luật sư (đặc biệt là các Luật sư trẻ), người
tập sự hành nghề luật sư, cũng như các đối tượng khác làm việc trong
lĩnh vực pháp luật có quan tâm.
Do xác định hình thức ấn phẩm là dạng sổ tay, nên nội dung trình
bày trong Sổ tay Luật sư sẽ được trình bày cô đọng, súc tích, dễ hiểu,
với tinh thần “cầm tay chỉ việc” dựa trên những kinh nghiệm của các
Luật sư đi trước, cố gắng bảo đảm sự tiện dụng, tiện tra cứu những nội
dung cốt lõi quy định, đề cập những quyền và nghĩa vụ của Luật sư
(dẫn chiếu đến điều luật cụ thể). Đây là cơ sở ban đầu để sau này có
thể liên thông kết nối mạng (Sổ tay Luật sư điện tử), mang tính ổn định
tương đối, dễ dàng cập nhật những quy định mới và bổ sung những kinh
nghiệm thực tiễn mới phát sinh.
Thay mặt cho tập thể Tiểu ban xây dựng Sổ tay Luật sư, các thành
viên Hội đồng thẩm định, Liên đoàn Luật sư Việt Nam chân thành

14 ♦ SỔ TAY LUẬT SƯ - Tập 1

cám ơn sự hợp tác, hỗ trợ hiệu quả của JICA và cá nhân Luật sư
Masanori Tsukahara, xin cám ơn sự nỗ lực, tận tụy và trách nhiệm cao
của các Luật sư được phân công viết các chuyên đề và sự phối hợp
nhiệt tình, hiệu quả của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật. Do
đây là lần xuất bản đầu tiên với điều kiện thời gian còn hạn hẹp, nội
dung biên soạn chủ yếu xuất phát từ kinh nghiệm hoạt động thực tiễn
của các Luật sư, nên cuốn sách không tránh khỏi thiếu sót. Rất mong
bạn đọc, các Luật sư đồng nghiệp và những người quan tâm đến sự
phát triển của đội ngũ Luật sư Việt Nam góp ý để lần xuất bản sau
cuốn sách được hoàn thiện hơn.
TM. THƯỜNG TRỰC LIÊN ÐOÀN LUẬT SƯ VIỆT NAM
Trưởng Tiểu ban xây dựng Sổ tay Luật sư
LS. TS. PHAN TRUNG HOÀI
Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Giấy phép hoạt động

Giấy đăng ký hoạt động của tổ chức hành nghề
luật sư

Tổ chức hành nghề
luật sư

Tổ chức hành nghề luật sư nói chung, bao gồm
cả tổ chức hành nghề luật sư Việt Nam và tổ chức
hành nghề luật sư nước ngoài

Tổ chức hành nghề
luật sư nước ngoài

Các chi nhánh, công ty luật nước ngoài (bao gồm:
(i) Công ty luật trách nhiệm hữu hạn 100% vốn
nước ngoài, (ii) Công ty luật trách nhiệm hữu hạn
dưới hình thức liên doanh, hoặc (iii) Công ty luật
hợp danh giữa tổ chức hành nghề luật sư nước
ngoài và công ty luật hợp danh Việt Nam

Tổ chức hành nghề
luật sư Việt Nam

Các công ty luật hoặc văn phòng luật sư được thành
lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam mà không
phải là tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài

PHẦN 1

LUẬT SƯ,
TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ,
TỔ CHỨC XÃ HỘI - NGHỀ NGHIỆP
CỦA LUẬT SƯ

Chương 1

VỊ TRÍ, VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG XÃ HỘI
CỦA LUẬT SƯ
I. NHẬN THỨC VỀ NGHỀ LUẬT SƯ

So với nhiều nghề khác trong xã hội, nghề luật sư ở Việt Nam là một
nghề khá non trẻ, tuy vậy đến nay, cũng đã ra đời hơn một thế kỷ. Dưới chế
độ phong kiến, ở nhiều nước phương Đông như: Việt Nam, Trung Quốc,
Nhật Bản, Hàn Quốc, v.v., chưa tồn tại Luật sư và nghề luật sư. Trong khi
đó, ở một số nước phương Tây, bắt nguồn từ sự sáng tạo của nền pháp chế
cổ La Mã tồn tại từ hơn 20 thế kỷ trước, đã có người bào chữa.
Sau khi xâm lược Việt Nam vào giữa thế kỷ XIX (1858), nhất là
sau khi chiếm được 3 tỉnh miền Đông Nam kỳ (Gia Định, Định Tường,
Biên Hòa), thực dân Pháp đã coi đây là “đất đai nước Pháp” và người
dân 3 tỉnh này là “thần dân mới của Hoàng đế Pháp”. Ngày 25-7-1864,
Hoàng đế Pháp Napoléon III ban Sắc lệnh về tổ chức nền tư pháp ở
Nam kỳ. Trong đó, Điều 27 quy định: “Có thể thiết lập bằng nghị định
của Thống đốc, bên cạnh các tòa án, những người biện hộ viên (bào
chữa viên) đảm trách việc bào chữa và làm lý đoán, làm và ký tên tất cả
những giấy tờ cần thiết cho việc thẩm cứu những vụ án dân sự, thương
mại và chấp hành những bản án, những quyết định và bảo vệ cho bị can,
bị cáo trước các tòa tiểu hình và đại hình”. Sau khi chiếm thêm 3 tỉnh
miền Tây Nam kỳ (Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên), Pháp sáp nhập 3
tỉnh này vào “Nam Kỳ thuộc Pháp”, đặt toàn bộ 6 tỉnh Nam kỳ dưới chế
độ thuộc địa, tách Nam kỳ ra khỏi lãnh thổ Việt Nam. Ngày 26-11-1867,
Thống đốc Nam kỳ Pierre-Paul Marie de La Grandière ký ban hành

20 ♦ SỔ TAY LUẬT SƯ - Tập 1

nghị định về việc hành nghề bào chữa trước các Tòa án Pháp (dành cho
xét xử người Pháp và người đã nhập quốc tịch Pháp ở Nam kỳ). Đây là
văn bản pháp luật đầu tiên về nghề luật sư, được chính quyền thực dân
Pháp ban hành ở Việt Nam theo quy định tại Điều 27 Sắc lệnh ngày
25-7-1864 của Hoàng đế Napoléon III.
Như vậy, nghề luật sư xuất hiện tại Việt Nam từ nửa sau thế kỷ XIX
và lúc đầu chỉ thuộc về người Pháp, dành cho công dân Pháp. Sau Cách
mạng Tháng Tám năm 1945, nghề luật sư được hoạt động trở lại theo
Sắc lệnh số 46/SL ngày 10-10-1945 của Chủ tịch Chính phủ lâm thời
Việt Nam Dân chủ Cộng hòa về tổ chức các đoàn thể luật sư (Sau đây
gọi tắt là Sắc lệnh số 46/SL) do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành. Mặc
dù vậy, lúc đó, vì nhiều nguyên nhân, mà quan trọng nhất là nguồn lực
của đất nước phải tập trung vào công cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp nên hầu như nghề luật sư lúc này không phát triển. Một số Luật sư
đã tham gia cách mạng và trở thành những nhân vật quan trọng, giữ vai
trò cố vấn cho Chủ tịch Hồ Chí Minh về các mặt pháp lý trong cuộc đấu
tranh chống thực dân Pháp như các Luật sư: Phan Anh, Trịnh Đình Thảo,
Vũ Đình Hòe, Vũ Trọng Khánh, Trần Công Tường, Vũ Văn Hiền, Phạm
Văn Bạch, Phạm Ngọc Thuần, Bùi Thị Cẩm, Nguyễn Thành Vĩnh, v.v..
Một số Luật sư thời kỳ này đã chuyển sang hoạt động ở lĩnh vực khác.
Tuy nhiên, vào cuối năm 1949, để bảo đảm quyền bào chữa của bị
can, bị cáo, chính quyền cách mạng đã thiết lập chế độ Bào chữa viên,
tạm thời thay thế vai trò của Luật sư. Cụ thể, ngày 18-6-1949 Sắc lệnh
số 69/SL của Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, sau đó,
được thay thế bởi Sắc lệnh số 144/SL của Chủ tịch nước Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa ngày 22-12-1949 (sửa đổi Điều 1 Sắc lệnh số 69/SL) mở
rộng quyền bào chữa cho các bị cáo trước các Tòa án. Hai Sắc lệnh 69/SL
và 144/SL cho thấy, quyền bào chữa của công dân Việt Nam thời kỳ này
được thực hiện ở các vụ án hình sự, vụ án dân sự, kinh tế.
Chế độ Bào chữa viên được duy trì ở miền Bắc cho đến ngày đất
nước thống nhất (năm 1975). Thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở
miền Bắc, đội ngũ Bào chữa viên ngày càng phát triển. Bên cạnh các

Phần 1: LUẬT SƯ, TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ, TỔ CHỨC XÃ HỘI ... ♦

21

Luật sư đã tham gia kháng chiến, nhiều Luật sư, Luật gia từng làm việc
trong chế độ cũ cũng gia nhập đội ngũ Bào chữa viên của Nhà nước Việt
Nam Dân chủ Cộng hòa.
Năm 1959 có thể xem là một năm đặc biệt quan trọng với sự ra đời
của Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân
chủ Cộng hòa tiếp tục khẳng định quan điểm của Đảng và Nhà nước về
quyền bào chữa để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân. Cụ thể,
Điều 101 Hiến pháp năm 1959 quy định: “Quyền bào chữa của người
bị cáo được bảo đảm”. Năm 1963, văn phòng luật sư thí điểm đầu tiên
ở miền Bắc được thành lập, tên là “Văn phòng luật sư Hà Nội”. Sau khi
văn phòng luật sư này ra đời, yêu cầu luật sư bào chữa và bảo vệ quyền,
lợi ích hợp pháp của công dân trước Tòa án ngày càng tăng. Lúc đầu,
Luật sư chỉ nhận bào chữa những vụ án do Tòa án chỉ định, về sau các bị
cáo, đương sự có nhu cầu mời Luật sư đã trực tiếp đến “văn phòng luật
sư” để đề đạt nguyện vọng. Năm 1974, Tòa án nhân dân tối cao chuyển
giao “văn phòng luật sư” sang Ủy ban Pháp chế của Chính phủ (được
thành lập năm 1972) để quản lý theo chức năng quy định tại Nghị định
số 190/CP ngày 09-10-1972 của Hội đồng Chính phủ quy định nhiệm
vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Ủy ban Pháp chế thuộc Hội đồng
Chính phủ.
Sau ngày giải phóng miền Nam 30-4-1975, Chính phủ Cách mạng
lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, kế thừa thực tiễn ở miền Bắc,
tiếp tục thực hiện chế định Bào chữa viên, vì các Luật sư đoàn ở miền
Nam dưới chế độ cũ đều đã bị giải tán. Việc thực hiện quyền bào chữa này
được triển khai trên cơ sở Điều 4 Sắc luật số 01-SL/76 ngày 18-3-1976
của Hội đồng Chính phủ lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và tinh
thần Thông tư số 06-BTP/TT ngày 11-6-1976 của Bộ Tư pháp Chính phủ
Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.
Điều 133 Hiến pháp năm 1980 nêu rõ: “Quyền bào chữa của bị cáo
được bảo đảm. Tổ chức luật sư được thành lập để giúp bị cáo và các
đương sự khác về mặt pháp lý”. Tuy nhiên, thời kỳ này, trong mô hình
kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp, vai trò của Nhà nước

22 ♦ SỔ TAY LUẬT SƯ - Tập 1

bao trùm toàn bộ đời sống xã hội. Nhà nước quyết định tất cả quá trình
sản xuất - kinh doanh, từ đầu vào đến lưu thông, phân phối hàng hóa
bằng những mệnh lệnh hành chính. Hậu quả là nền kinh tế không phát
triển, xã hội rơi vào khủng hoảng, đời sống nhân dân hết sức khó khăn,
kèm theo đó là tình hình kinh tế và trật tự xã hội cũng hết sức phức tạp.
Trong bối cảnh đó, pháp luật không được đề cao và tất yếu, nhu cầu sử
dụng dịch vụ pháp lý của xã hội cũng sẽ không có, hệ quả là Luật sư và
nghề luật sư tồn tại chỉ mang tính hình thức.
Từ năm 1986, đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, mô hình kinh tế
kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp được chuyển sang mô hình
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Theo đó, Nhà nước
đóng vai trò xây dựng thể chế, bảo đảm cho việc thực hiện pháp luật,
Nhà nước tạo điều kiện và cơ hội cho các chủ thể và các thành phần
kinh tế hoạt động, phát triển theo quy luật của kinh tế thị trường. Đồng
thời Nhà nước giảm dần và hạn chế các mệnh lệnh hành chính trong
việc điều hành nền kinh tế.
Cùng với những thành quả của công cuộc đổi mới đất nước, vai trò
của nghề luật sư và nhiều nghề khác trong xã hội từng bước được nâng
cao, đóng góp không nhỏ vào sự đổi mới chung của đất nước.
Thực hiện chủ trương đổi mới của Đảng, ngày 18-12-1987, Hội đồng
Nhà nước đã thông qua Pháp lệnh tổ chức luật sư. Từ đó, các tổ chức
luật sư chuyên nghiệp ra đời thay thế các hình thức Bào chữa viên được
thiết lập ở miền Bắc từ năm 1949 và ở miền Nam sau ngày giải phóng
năm 1975. Pháp lệnh tổ chức luật sư năm 1987 đã xác lập vị trí pháp lý
của nghề luật sư trong thời kỳ đổi mới của đất nước. Những quy định
của pháp lệnh này đã tạo nền tảng pháp lý cho việc thành lập các Đoàn
Luật sư trên toàn quốc, thông qua đó tập hợp đội ngũ Luật sư tham gia
vào các hoạt động tư pháp, cung cấp dịch vụ pháp lý cho xã hội. Đoàn
Luật sư vừa đóng vai trò là tổ chức xã hội - nghề nghiệp, vừa đóng vai
trò là tổ chức hành nghề luật sư.
Pháp lệnh luật sư năm 2001 là bước tiến về thể chế của nghề luật
sư ở nước ta. Các chế định về Luật sư, nghề luật sư, tổ chức hành nghề

Phần 1: LUẬT SƯ, TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ, TỔ CHỨC XÃ HỘI ... ♦

23

luật sư và tổ chức xã hội - nghề nghiệp của Luật sư đã được hoàn thiện
hơn, trong đó đã phân định rõ tổ chức xã hội - nghề nghiệp của Luật sư
và tổ chức hành nghề luật sư. Những quy định này đã tạo cơ hội cho
nghề luật sư phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa, đóng góp vào công cuộc cải cách tư pháp và xây dựng Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Kế thừa và hoàn thiện Pháp lệnh luật sư năm 2001, việc Luật luật sư
năm 2006 sửa đổi, bổ sung năm 2012 (Sau đây gọi tắt là Luật luật sư) ra
đời là cột mốc đánh dấu sự phát triển về thể chế của Luật sư, nghề luật
sư, tổ chức xã hội - nghề nghiệp của Luật sư và tổ chức hành nghề luật
sư ở nước ta trong hơn 30 năm đổi mới vừa qua.
Việc ban hành Luật luật sư là minh chứng về mặt pháp lý ghi nhận
những quan hệ xã hội có liên quan tới Luật sư và nghề luật sư. Nhìn
chung, Nhà nước đã luật hóa và tạo cơ hội cho các quan hệ xã hội liên
quan đến Luật sư và nghề luật sư phát triển lành mạnh, đóng góp tích
cực vào việc phát triển kinh tế - xã hội, vào công cuộc cải cách tư pháp
và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Khi kinh tế phát triển, các mâu thuẫn và tranh chấp kinh tế sẽ phát
sinh, các vi phạm pháp luật và tội phạm cũng có thể gia tăng. Trong
bối cảnh đó, Nhà nước đóng vai trò giải quyết các mâu thuẫn, tranh
chấp, ngăn chặn, xử lý các vi phạm pháp luật và tội phạm. Thực tiễn
cho thấy, nếu các chủ thể kinh tế có sử dụng dịch vụ pháp lý của Luật
sư ngay từ khi bắt đầu sản xuất và trong cả quá trình kinh doanh, thì
không những các mâu thuẫn, tranh chấp kinh tế sẽ giảm mà còn góp
phần vào việc phát triển sản xuất - kinh doanh theo quy định của pháp
luật, từ đó giúp cho Nhà nước giải quyết các tranh chấp mâu thuẫn
kinh tế và xử lý các vi phạm pháp luật, tội phạm hiệu quả hơn. Đối
với các vụ án hình sự, nếu được tham gia quá trình tố tụng ngay từ
khi thân chủ bị tạm giữ, tạm giam, khởi tố vụ án, khởi tố bị can, Luật
sư sẽ có điều kiện phối hợp với các cơ quan điều tra giải quyết vụ án,
góp phần vào việc bảo vệ công lý, bảo vệ pháp chế, tình trạng oan sai
sẽ được hạn chế.

24 ♦ SỔ TAY LUẬT SƯ - Tập 1

Nghề luật sư cũng giống như nhiều nghề khác, hình thành do nhu
cầu phát triển kinh tế - xã hội. Sau 30 năm đổi mới đất nước, nền kinh tế
nước ta đã có những bước phát triển ngoạn mục. Tuy vậy cho đến nay,
vẫn còn nhiều vấn đề cần phải tiếp tục giải quyết để phát triển bền vững
trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, đặc
biệt là khi thế giới chính thức bước vào cuộc cách mạng công nghiệp
lần thứ 4 từ năm 2016.
Vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, các Luật sư đã đóng góp tích
cực vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ngày 14-01-2013, Thủ
tướng Chính phủ ký Quyết định số 149/QĐ-TTg lấy ngày 10 tháng 10
hàng năm là Ngày truyền thống của Luật sư Việt Nam. Đây là mốc son
chói lọi của nghề luật sư sau hơn 70 năm ra đời, phát triển trong chính
thể dân chủ ở Việt Nam.
II. VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA LUẬT SƯ

Khoảng hơn 20 năm trở lại đây, Luật sư và nghề luật sư ở nước ta
đã nhận được sự quan tâm của cộng đồng xã hội và Nhà nước vì những
đóng góp đáng kể cho hoạt động tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp
quyền và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Ở nhiều nước phát triển trên thế giới, Luật sư và nghề luật sư luôn
nhận được sự tôn vinh về những đóng góp quan trọng của đội ngũ này
đối với xã hội. Để có thể cung cấp các dịch vụ pháp lý có chất lượng,
các Luật sư đã phục vụ khách hàng, phục vụ cộng đồng xã hội bằng cả
kiến thức, trí tuệ, bằng tấm lòng và đạo đức nghề nghiệp. Muốn̉ làm
được điều đó, mỗi Luật sư phải luôn học tập, rèn luyện, tích lũy kiến
thức để nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, thấm
nhuần tinh thần đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư là lấy lẽ phải,
công bằng, công lý làm mục tiêu hoạt động, lấy pháp luật, quy tắc đạo
đức làm thước đo hành vi và hoạt động nghề nghiệp. Cái khó của nghề
luật sư không đơn thuần chỉ là cung cấp các kiến thức pháp lý mà phải
thông qua trải nghiệm cuộc sống của mình để̉ tư vấn, bảo vệ quyền lợi
tốt nhất cho khách hàng. Tuy nhiên, Luật sư cũng không được để tình
trạng vì muốn bảo vệ tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho khách hàng mà

Phần 1: LUẬT SƯ, TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ, TỔ CHỨC XÃ HỘI ... ♦

25

khiến các cơ quan tiến hành tố tụng hoặc các cơ quan nhà nước khác
hiểu nhầm là làm khó cho hoạt động của các cơ quan đó. Làm sao để
các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan nhà nước hiểu, nhận thức
được mục đích của Luật sư là phối hợp với họ, góp phần bảo vệ công
lý, bảo vệ pháp chế, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, công
dân và tổ chức mới chính là một nhiệm vụ không dễ́ dàng.
Về bản chất, nghề luật sư không chỉ đơn thuần thể hiện tinh thần
phục vụ khách hàng mà còn thể hiện mối liên hệ và phối hợp giữa Luật
sư với các cơ quan nhà nước trong việc bảo vệ công lý, bảo vệ luật
pháp. Tuy nhiên, không phải lúc nào các giá trị và các mục tiêu trong
hoạt động nghề nghiệp luật sư cũng nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ
cộng đồng xã hội và các cơ quan công quyền. Nếu xử lý không khéo sẽ
rất dễ xảy ra xung đột trong quan hệ pháp lý giữa các chủ thể có vị trí,
vai trò, chức năng, bổn phận và nhiệm vụ khác nhau.
Ví dụ, khi phát hiện và có căn cứ xác định một người có dấu hiệu
vi phạm pháp luật và phạm tội, các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ khởi tố
vụ án và khởi tố bị can. Cơ quan điều tra sẽ tiến hành các nghiệp vụ để
làm sáng tỏ các hành vi có dấu hiệu phạm tội đó. Luật sư tham gia bào
chữa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can phải khai thác được
những yếu tố có thể bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bị can, phải đánh
giá, thu thập chứng cứ và rà soát lại toàn bộ thủ tục, trình tự tiến hành
của Cơ quan điều tra xem có phù hợp với pháp luật tố tụng không. Nếu
phát hiện những sai sót của các cơ quan tiến hành tố tụng, thì với trách
nhiệm và bổn phận nghề nghiệp, Luật sư phải có kiến nghị các cơ quan
có thẩm quyền. Trong những trường hợp như vậy, Luật sư có thể bị cho
là làm cản trở hoạt động điều tra và nếu Luật sư không vững vàng về
chuyên môn nghiệp vụ thì sẽ rất khó có thể bảo vệ quyền lợi tốt nhất
cho khách hàng.
Luật sư và nghề luật sư ở những nước phát triển đã tồn tại được vài
trăm năm và cho đến nay được xã hội ghi nhận là một nghề cao quý.
Đây là thành quả của một bề dày lịch sử tích lũy kinh nghiệm, là kết
quả dày công vun đắp của nhiều thế hệ Luật sư. Thật không đơn giản để

26 ♦ SỔ TAY LUẬT SƯ - Tập 1

được xã hội thừa nhận như vậy, bởi lẽ, nghề nào cũng có mặt trái của
nó, không phải Luật sư nào khi bắt đầu hành nghề và trong suốt cuộc
đời hoạt động nghề nghiệp cũng có thể giữ gìn được các giá trị, chuẩn
mực của nghề nghiệp, phục vụ khách hàng, phục vụ xã hội, được tất cả
mọi người ghi nhận, sẽ có những Luật sư vi phạm pháp luật và vi phạm
đạo...